Οι βίαιες εξώσεις προσφύγων στη Ρώμη αποκαλύπτουν την απανθρωπιά της σύγχρονης δημοκρατίας

«Αν πετάξουν κάτι, σπάστε τους το χέρι»1, αυτό ήταν που ακούστηκε να λέει ένας αστυνομικός να λέει στα ιταλικά ΜΑΤ σε βίντεο στις 24 Αυγούστου καθώς κυνηγούσαν πρόσφυγες και μετανάστες κοντά στο κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Ρώμης. Οι μετανάστες συγκεντρώθηκαν εκεί έπειτα από την βίαιη απομάκρυνση2 αυτών που είχαν καταλάβει την Piazza Indipendenza.

Πέντε μέρες νωρίτερα, όταν περίπου 800 μετανάστες και πρόσφυγες από την Αιθιοπία και την Ερυθραία εκδιώχθηκαν δια της βίας3 από μια κοντινή κατάληψη στην via Curtatone, κάποιοι κατέληξαν στην πλατεία με όλα τους τα υπάρχοντα και εγκαταστάθηκαν εκεί.

Αδικαιολόγητη και δυσανάλογη κρατική βία ασκήθηκε πάνω στους ανυπεράσπιστους αυτούς ανθρώπους από την Ιταλική αστυνομία από το χάραμα ως το σούρουπο. Χρησιμοποίησαν δακρυγόνα, ρόπαλα και κανόνια νερού για να διώξουν τους ανθρώπους από την πλατεία. Ήταν ένα θέαμα βίας και ανθρώπινης μιζέριας4: γυναίκες που διαμαρτύρονταν παρασύρθηκαν από κανόνια νερού, παιδιά και ηλικιωμένοι τυλιγμένοι σε κουβέρτες έτρεχαν να βρουν καταφύγιο.

Οι περισσότεροι από τους 800 περίπου ένοικους της κατάληψης στη via Curtatone ήταν πρόσφυγες. Αλλά δεν υπήρχε ασφάλεια για αυτούς και κανένα άσυλο για αυτούς που έπρεπε να προστατευτούν από το διεθνές δίκαιο. Οι αρχές ισχυρίστηκαν πως οι μετανάστες αρνήθηκαν να μεταφερθούν σε εναλλακτικά καταλύματα και συνέχισαν λέγοντας πως οι φιάλες υγραερίου που χρησιμοποιούσαν για μαγείρεμα ήταν επικίνδυνες.

Μετά τα γεγονότα της Piazza Indipendenza, μια μαζική διαδήλωση πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη5 στις 26 Αυγούστου με σχεδόν 5000 άτομα. Ως αποτέλεσμα επιτράπηκε6 σε μια ομάδα 40 ηλικιωμένων, άρρωστων και νεαρών προσφύγων να επιστρέψουν στο κτίριο για διάστημα έξι μηνών.

Ο βίαιος τρόπος της αρχικής εκκένωσης είχε ως στόχο την εξάλειψη της παρουσίας των μεταναστών και προσφύγων από το κέντρο της πόλης. Τον Ιούνιο, η δήμαρχος της πόλης Virginia Raggi, ανακοίνωσε7 πως η πόλη «ήταν αντιμέτωπη με μια νέα προσφυγική έκτακτη ανάγκη» και πως δεν θα δεχόταν άλλους μετανάστες. Αυτό ήρθε σε αντίθεση με όσα είπε8 τον Δεκέμβριο του 2016 για την ανάγκη να προσφέρει η Ρώμη στους πρόσφυγες ανθρώπινη ζεστασιά.

Όπως ο ερευνητής σε θέματα μετανάστευσης Nando Sigona ανέλυσε9 στο The Conversation, αυτή η μετακίνηση στην προσέγγιση του προσφυγικού έγινε στα πλαίσια του προεκλογικού πολιτικού οπορτουνισμού στην Ιταλία. Το θέμα της μετανάστευσης μπαίνει στη κύρια πολιτική ατζέντα καθώς τα κόμματα προσπαθούν να προσεγγίσουν τους ψηφοφόρους.

Από την ζεστασιά στα κανόνια νερού

Η απάνθρωπη αντιμετώπιση και άρνηση των πιο βασικών δικαιωμάτων των ανθρώπων στην Piazza Indipendenza είναι το αποτέλεσμα των πολιτικών εκτάκτου ανάγκης για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού, αντί της σταθερής προσέγγισης του ασύλου. Οι δημοκρατίες αντιμετωπίζουν τους αδύναμούς τους με βία αντί να τους προστατέψουν και με εκκένωση αντί για άσυλο. Η ιδέα της δημάρχου για «ανθρώπινη ζεστασιά» γρήγορα μετατράπηκε σε κανόνια νερού.

Οι μετανάστες πεθαίνουν στη θάλασσα και εξαφανίζονται από τους δημόσιους χώρους γιατί η παρουσία τους θέτει άβολα ερωτήματα για την ανθρώπινη υπόσταση αλλά και για τις Δυτικές δημοκρατίες. Δεν είναι προσφυγική η κρίση, είναι κρίση των ανθρώπινων αξιών10 – και τα γεγονότα αυτά δείχνουν πως η δημοκρατία είναι άρρωστη και αποτυχημένη.

Η αμερικανίδα φιλόσοφος Judith Butler παρατηρεί11 πως προσεγγίζουμε συγκεκριμένες μορφές βίας με αποστροφή και άλλες μορφές βίας με αποδοχή. Αυτό το σχίσμα στην ηθική αξιολόγηση συμβαίνει γιατί κάποιες ζωές θεωρούνται ανεκτές, άξιες προστασίας και υπεράσπισης. Όμως κάποιες ζωές αντιμετωπίζονται ως ανάξιες προστασίας, όχι ακριβώς ζωές, στη μεθόριο της ανθρωπιάς. Είναι αναλώσιμες.

Ηθική αποσύνθεση

Σε όλο το κόσμο, άνθρωποι που ζουν επισφαλείς ζωές στα όρια της κοινωνίας και στη μεθόριο της ανθρωπιάς, συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται με βία. Με τα λόγια12 του καμερουνέζου φιλοσόφου Achile Mbembe, αυτό είναι «η κανονικοποίηση του κοινωνικού κράτους του πολέμου» – όταν το κοινωνικό κράτος αποδυναμώνεται και τελικά σβήνεται.

Οι παρηκμασμένες δημοκρατίες της Δύσης βυθίζονται σε αυτό που ο τζαμαϊκανός φιλόσοφος του πολιτισμού Stuart Hall αποκάλεσε «απολυταρχικό λαϊκισμό13», σηματοδοτώντας το τέλος του κόσμου όπως το ξέρουμε. Όταν ρωτήθηκε για το κοινωνικό μας σύστημα και τη μοίρα του είδους μας ο Αμερικάνος φιλόσοφος Noam Chomsky απάντησε: «Είναι η τελική καταστροφή. Δημιουργήσαμε τη τέλεια καταιγίδα». Υπό αυτές τις συνθήκες η ηθική μας πυξίδα και η ανθρωπιά μας έχουν υποχωρήσει.

Αντιστάσεις, σαν και αυτή που έκαναν οι ένοικοι της via Curtatone που κατέλαβαν την πλατεία μετά την έξωσή τους, μπορούν να  κερδίσουν μερικά ψήγματα δημοκρατίας, αξιοπρέπειας και δικαιωμάτων. Είναι όμως οι κυρίαρχες πολιτισμικές νόρμες στης οποίες πρέπει να αντισταθούμε, αυτές που ρυθμίζουν και επηρεάζουν την μεροληπτική ηθική κοινωνική αντιμετώπιση των μεταναστών και των προσφύγων. Στην εποχή των μετα-αληθειών, που η γνώση είναι θύμα συνεχών δημόσιων και απροκάλυπτων επιθέσεων, η κριτική σκέψη είναι περισσότερο ουσιαστική από ποτέ για το σταμάτημα της ηθικής αποσύνθεσης του ανθρώπινου είδους.

Αντίθετα με την δειλή, ωμή δύναμη που μπορεί να σπάσει χέρια σαν να ήταν ξερά κλαδιά, η γνώση και η κριτική σκέψη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αναστρέψει την παλίρροια των καταπιεστικών εξουσιών. Η αμφισβήτηση της απανθρωπιάς της αστυνομικής βίας και της αποδοχής της από την κοινωνία, είναι μια μετασχηματιστική, χειραφετική μορφή αντίστασης. Όπως το έθεσε14 ο αμερικανός συγγραφέας Toni Morrison, είναι «κρίσιμο να αρνηθούμε να υποκύψουμε στην μοχθηρία [του κόσμου]… αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο θεραπεύονται οι πολιτισμοί

Mariangela Palladino*

  1. Roma, polizia carica a Termini e disperde i rifugiati. Il funzionario: «Se tirano qualcosa, spaccategli un braccio’
  2. Italy: Police Beat Refugees During Eviction
  3. Italian police use water cannon against refugees occupying Rome square
  4. Italian PM attends talks on migration after mass protest over Rome eviction
  5. https://www.theguardian.com/world/2017/aug/28/italian-pm-holds-talks-on-migration-after-mass-protest-over-rome-eviction
  6. https://theconversation.com/rome-mayors-anti-migrant-stance-signals-shift-further-to-right-for-italys-five-star-movement-79529
  7. https://www.facebook.com/virginia.raggi.m5sroma/posts/693172997531819:0
  8. Όπως παρ. 7
  9. The arts and humanities: tackling the challenges of mass displacement
  10. Judith Butler: Precariousness and Grievability—When Is Life Grievable?
  11. The age of humanism is ending
  12. AUTHORITARIAN POPULISM: A REPLY TO JESSOP ET AL
  13. No Place for Self-Pity, No Room for Fear

Aρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα The Conversation. Η Mariangela Palladino είναι λέκτορας μετααποικιακών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Κιλ.

Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. 

geniusloci2017