Οι Rohingya και ο μύθος της βουδιστικής ανοχής

Όταν νέοι και ηλικιωμένοι συγκεντρώνονται συστηματικά και πυροβολούνται. Όταν γυναίκες βιάζονται ομαδικά και τα μωρά τους πετιούνται σε κανάλια για να πνιγούν. Όταν τα σπίτια και τα καταστήματά τους καίγονται. Όταν όλες οι θηριωδίες της εθνοκάθαρσης είναι τόσο εμφανείς, το διεθνές δίκαιο επεμβαίνει. 

Διεθνείς οργανισμοί και οι χώρες που τις αποτελούν εργάζονται για να καταφέρουν ταυτόχρονα το σταμάτημα των θηριωδιών, να προσφέρουν άσυλο στα θύματα και να καταστήσουν υπόλογο στο νόμο τον δράστη, ανεξάρτητα από τη ταυτότητα του θύτη ή του θύματος. Ή τουλάχιστον έτσι μας έχουν πει. Γιατί όπως αποκαλύπτει η συνεχιζόμενη σφαγή και ο εκτοπισμός των μουσουλμάνων Rohingya της Μυανμάρ, το διεθνές δίκαιο δεν είναι τόσο αμερόληπτο.

Από τότε που τα πολιτικά τους δικαιώματα αφαιρέθηκαν σταδιακά μεταξύ των δεκαετιών του 1940 και ’80, χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά Rohingya ήταν θύματα δολοφονιών και βιασμών, τα χωριά τους ισοπεδώθηκαν και περισσότεροι από ένα εκατομμύριο διέφυγαν στις γειτονικές χώρες δίχως ιδιαίτερες διαμαρτυρίες από τον υπόλοιπο κόσμο. Ακόμη και οι καθυστερημένες απόπειρες του ΟΗΕ για τη διερεύνηση των πιο πρόσφατων βαρβαροτήτων δεν έφτασαν στο να γίνουν ολοκληρωμένες Ερευνητικές Επιτροπές και ανεξάρτητοι ερευνητές έχουν εμποδιστεί στο να μπουν στη Μυανμάρ από την βουδιστική κυβέρνηση της βραβευμένης με Νόμπελ Ειρήνης Aung Sang Suu Kyi.

«Φανταστείτε μόνο για μια στιγμή» όπως προτρέπει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Κολούμπια Hamid Dabashi σε ένα πρόσφατο άρθρο του, «αν ήταν Εβραίοι ή Χριστιανοί, ή διαφορετικά οι ‘ειρηνικοί Βουδιστές’, που ήταν θύματα της βίας των Μουσουλμάνων» με δεδομένη την προσοχή που η Ισλαμική βία συγκεντρώνει συνεχώς, ο λόγος πίσω από αυτή την προφανή απουσία κατακραυγής για την προστασία των Rohingya είναι ξεκάθαρη για αυτόν: «Κάτι στο πέπλο του Εύρω-Αμερικάνικου φαντασιακού είναι κακοήθως σκληρό. Δεν βλέπει τους Μουσουλμάνους ως ολοκληρωμένα ανθρώπινα όντα».

Ακόμη και αν κάποιος αναφέρει πως το μουσουλμανικό Μπαγκλαντές (όπου περίπου 500000 Rohingya έχουν αναζητήσει καταφύγιο) από καιρό προσπαθεί να αναχαιτίσει την «παρείσφρηση» τους, το επιχείρημα του Dabashi είναι σωστό. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία για του Πρόσφυγες του ΟΗΕ (UNHCR), απλοί Μπαγκλαντεσιανοί έχουν ανοίξει τις πόλεις και τα χωριά τους στο τελευταίο κύμα των προσφύγων Rohingya, παρέχοντας τους φαγητό, ρούχα και στέγη. Ακόμη και οι φαινομενικά ψυχρές πράξεις του κράτους, δείχνουν μόνο την αδυναμία του Μπαγκλαντές να φροντίσει τους ομόθρησκούς της Rohingya δίχως τη βοήθεια της διεθνούς κοινότητας, που είναι φανερό πως δεν έρχεται.

Επιπλέον, διάφορες κυβερνήσεις σε κατά πλειοψηφία μουσουλμανικές χώρες, όπως και ο Οργανισμός Ισλαμικής Διάσκεψης, έχουν αρχίσει να υπόσχονται πόρους και να αντανακλούν τις βαθιές ανησυχίες που εκφράζονται από τους πολίτες τους. Όμως είναι μόνο η αφαίρεση της ανθρώπινης υπόστασης των Μουσουλμάνων στο Ευρωαμερικάνικο φαντασιακό που ευθύνεται για το ότι οι φωνές τους δεν ακούγονται; Τι γίνεται με την διαμετρικά αντίθετη εικόνα των «ειρηνικών βουδιστών»;

Η ακαδημαϊκή κοινότητα βρίθει από παραδείγματα σχολών που διαφημίζουν την ανοχή και την ανοιχτότητα των Βουδιστών και το  επιχείρημα σε γενικές γραμμές δεν είναι καθόλου καινούριο. Σύμφωνα με τον Thomas A. Tweed, καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Νοτρ Νταμ, η συνειδητοποίηση της θρησκευτικής ποικιλομορφίας λόγω της διευρυμένης αποικιοκρατίας και των χριστιανικών ιεραποστολών οδήγησε τους διανοούμενους του ευρωαμερικάνικου διαφωτισμού, που απεχθάνονταν τον χριστιανικό σεχταρισμό, να θεωρήσουν πως ο Βουδισμός εκπλήρωνε τις προϋποθέσεις της «φυσικής θρησκείας» (ή της «αιώνιας φιλοσοφίας») που αναζητούσαν, αυτής που ξεχείλιζε με «ανοχή» προς τους ανθρώπους διαφορετικών θρησκειών και ήταν θετική προς την επιστημονική πρόοδο.

Τόσο πεπεισμένοι ήταν κάποιοι, όπως ο Γερμανοαμερικάνος ακαδημαϊκός Paul Carus, που επέπληξε τους Ασιάτες Βουδιστές όταν άρχισαν να επιτίθονται λεκτικά σε Χριστιανούς ιεραποστόλους, κατηγορώντας τους Ασιάτες πως χρησιμοποιούσαν γλώσσα που «ο Βούδας σίγουρα δεν θα χρησιμοποιούσε…». Έτσι γεννήθηκε ο επίμονος μύθος, όπως χαρακτηριστικά διατυπώθηκε από τον Αμερικανοσουηδό θεοσοφιστή Herman Vetterling, πως ο Βουδισμός είναι «μια θρησκεία ευγενούς ανοχής, οικουμενικής αδελφοσύνης, αρετής και δικαιοσύνης» και πως η εξάπλωση του ως τη θρησκεία μιας παγκόσμιας κοινότητας δεν «προκάλεσε το χύσιμο ούτε μιας σταγόνας αίματος».

Ο αναπληρωτής καθηγητής θρησκευτικών σπουδών Michael Jerryson συνεχίζει εκεί που σταμάτησε ο Tweed για να δείξει πως η τάση να συνδέεται ο Βουδισμός με την ανοχή δεν τελείωσε στις αρχές του εικοστού αιώνα ή έμεινε περιορισμένος. Στις αρχές του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, βρήκε το δρόμο της προς τα γραπτά του Jack Kerouac και του Allen Ginsberg, προχωρώντας στο χρόνο το βρίσκουμε σε έργα σαν το Zen and the Art of Motorcycle Maintenance, και μέχρι το 1980 πήρε πολιτικές διαστάσεις με το Κίνημα του Ελεύθερου Θιβέτ. Τέλος ποιος μπορεί να ξεχάσει(ακόμη και αν το θες) τον Keannu Reeves στο Μικρό Βούδα του Bernardo Bertolucci.

Η κοινωνική ιστορία όμως λέει μια διαφορετική ιστορία από ότι οι Οριενταλιστές και η λαϊκή κουλτούρα. Για κάθε περίσταση μακροθυμίας, η ιστορία μας προσφέρει παραδείγματα βίαιης μισαλλοδοξίας νομιμοποιημένης από τις βουδιστικές διδαχές και που πραγματοποιήθηκαν από αυτούς τις ακολουθούν. Όπως πολλά αρχαία Τζαϊνιστικά και Βραχμανικά κείμενα μιλούν τον κατατρεγμό του στα χέρια των Ινδών Βουδιστών, έτσι και οι Βουδιστές κατηγορούν τους νοτιοασιάτες ανταγωνιστές τους για το ίδιο. Ας λάβουμε υπόψιν το παράδειγμα που μας δίνει ο Jerryson για τον κινέζο βουδιστή μοναχό του 6ου αιώνα Faqing, που υποσχέθηκε στους 50000 ακόλουθους του πως κάθε κάθε αντίπαλος που θα σκότωναν θα τους πήγαινε σε ψηλότερο στάδιο στο μονοπάτι της μποντισάτβα.

Ή να ανακαλέσουμε στη μνήμη πως με την άνοδο του εθνικισμού, Βουδιστές μοναχοί συντάχθηκαν πίσω του και όπως η ιαπωνική σχολή των Rinzaiστήριξε την στρατιωτική εκστρατεία εναντίον των Ρώσων το 1904-05, ή την δικαιολόγηση από τον Zen και τον Pureland Βουδισμό της Ιαπωνικής εισβολής στη Κίνα, τη Κορέα και την Σιγκαπούρη κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Βουδισμός είχε διαφθαρεί σε εκείνες τις περιοχές, υποστήριξαν, και η βία ήταν απαραίτητη ώστε να εξασφαλιστεί πως ο «πραγματικός» Βουδισμός θα αποκαθίστονταν και θα διατηρούνταν. Η ίδια ρητορική – κάποιου απειλούμενου φονταμενταλιστικού Βουδισμού – υποστηρίζει την πιο πρόσφατο εθνικιστικό φανατισμό και βία που Βουδιστές μοναχοί και πιστοί έχουν εξαπολύσει σε μη Βουδιστές στη Ταϊλάνδη, Σρι Λάνκα, Μπουτάν και στη Μυανμάρ.

«Καμιά θρησκεία δεν έχει το μονοπώλιο στους ‘βίαιους ανθρώπους’,» καταλήγει πολύ εύστοχα ο Jerryson, «ούτε έχει κάποια θρησκεία μεγαλύτερη προδιάθεση για βία». Όλες οι θρησκείες είναι απέραντα συμπλέγματα σκέψης και θεσμών και πιστών από τα οποία κάθε ένα μπορεί να βρει νομιμοποίηση για την εχθρότητα προς το άλλο ανάλογα με τις εγκόσμιες ανάγκες ή επιθυμίες. Για αυτό το λόγο ακριβώς είναι που η εμφανής απόσταση μεταξύ του ιστορικού Βουδισμού και του επίμονου ευρωαμερικάνικου μύθου της ανεκτικότητας του είναι τόσο κακοήθης όσο η διαρκής στέρηση των ανθρώπινων ιδιοτήτων του Ισλάμ και των Μουσουλμάνων είναι καρκινώδης. Οι Βουδιστές είναι οι καλοί στο μύθο αυτό και οι Μουσουλμάνοι οι κακοί. Και τα δυο είναι απαραίτητες κλωστές στο πέπλο του ευρωαμερικανικού φαντασιακού που καλύπτει τα μάτια του διεθνούς δικαίου όταν φτάνει στο φόνο και τον εκτοπισμό των Rohingya.

Mohammed Reza Pirbhai*

Αρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του περιοδικού Counterpunch. Ο Mohammed Reza Pirbhai είναι αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Τζόρτζτάουν.

Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας. 

geniusloci2017