Η ημέρα της μνήμης και τα ξεχασμένα ολοκαυτώματα – Il giorno della memoria e gli olocausti dimenticati

Σήμερα είναι η ημέρα της μνήμης giorno della memoria, με την οποίαν από το 2000 εορτάζεται στην Ιταλία το Ολοκαύτωμα Olocausto, όρος – όπως αναφέρεται στο Wikipedia –ο οποίος «εισήχθη στα τέλη του XX αιώνα για να αναφερθεί στη γενοκτονία που διαπράχτηκε από τη ναζιστική Γερμανία εις βάρος όλως αυτών των εθνοτικών ομάδων και όλων εκείνων των προσώπων που θεωρήθηκαν »ανεπιθύμητα» (ομοφυλόφιλοι, εβραίοι, πολιτικοί αντίπαλοι, τσιγγάνοι, μάρτυρες του ιεχωβά, πεντηκοστιανοί, κλπ…)».

Όρος που πλέον έχει γίνει συνώνυμος με τον Shoa – που στα εβραϊκά (σημαίνει “ερήμωση, καταστροφή, μακελειό”) με τον οποίον οι Ισραηλινοί εορτάζουν την εξόντωση των ευρωπαίων εβραίων από πλευράς των ναζιστών στην διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου – έτσι που πάντα στο  Wikipedia εάν ψάχνουμε τις δυο λέξεις – Olocausto Ολοκαύτωμα και Shoa – βρίσκουμε μοναχά μια σελίδα, την ίδια.

Ok, τι πρόβλημα υπάρχει; Θα ήταν πολύ σωστό αν την ημέρα της μνήμης θυμόμασταν όλα τα θύματα του μίσους των ναζι-φασιστών, αλλιώς σε τι χρησιμεύει μια »ημέρα μνήμης»;!

Είναι λυπηρό το γεγονός πως, πλέον, η ημέρα της μνήμης έχει γίνει ένα βαρετό τελετουργικό, όπως έχει συμβεί και με πολλές άλλες τέτοιες θεσμοθετημένες  »ημέρες» της κοινότητας μας – η 25 απριλίου πάνω από όλες, αλλά έχει γίνει επίσης και σχεδόν αποκλειστικά η ημέρα κατά την οποίαν ενθυμούμαστε την Shoa, την εξολόθρευση των εβραίων, αφήνοντας κατά μέρος, αν όχι αποκλείοντας tout court όλους τους άλλους, τσιγγάνους και ομοφυλόφιλους επί κεφαλής. Η κόκκινη περιοχή της Τοσκάνης, για να δώσουμε ένα παράδειγμα, δεν αναφέρει άλλους από τους εβραίους στον εορτασμό της ημέρας μνήμης αυτής της χρονιάς giorno della memoria .

Ήδη αυτό το φαινόμενο θα ήταν ενδιαφέρον, και θα άξιζε μια εις βάθος συλλογιστική.

Δεν είναι ότι εμείς οι δυτικοί, με τόσο ζήλο όταν θυμόμαστε τους νεκρούς μας (τους καλούς και ευπαρουσίαστους, όχι τους βρωμερούς και λεκιασμένους…), εύκολα ξεχνούμε γρήγορα τα ολοκαυτώματα και τις γενοκτονίες που εμείς οι ίδιοι διαπράξαμε.

Προς μεγάλη μας τύχη έρχεται στη διάθεση μας να μας βοηθήσει ένα ωραιότατο άρθρο από τον Guardian στην φιγούρα του δημοσιογράφου του, George Monbiot, που μεταφράστηκε στα ιταλικά στο numero 830 του εβδομαδιαίου Internazionale, που μας μιλά για το ολοκαύτωμα και τη γενοκτονία παίρνοντας έμπνευση από το super film που έσπασε ταμεία, το Avatar!

Να λοιπόν που ακολουθεί, το παίρνουμε ταυτόχρονα από το σάιτ της Alessandra Colla, την οποίαν και ευχαριστούμε:

Γλυκανάλατο, ίσως. Mα το Avatar είναι ένα βαθύτατο film, σημαντικό και που σε κάνει να σκεφτείς

του George Monbiot

Avatar, η εκπληκτική ταινία σε 3-D του James Cameron, είναι βαθιά και την ίδια στιγμή είναι άλλο τόσο βαθύτατα ανούσια. Βαθιά γιατί, όπως η πλειοψηφία των ταινιών για τους εξωγήινους, είναι μια μεταφορά για την επαφή ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Μα σε αυτή την περίπτωση η μεταφορά είναι συνειδητή και ακριβής: αυτή είναι η ιστορία της σύγκρουσης μεταξύ των Ευρωπαίων και των αυτόχθονων, ιθαγενών πληθυσμών της Αμερικής. Και είναι επίσης βαθύτατα σαχλό και οδυνηρό το γεγονός ότι η οικοδόμηση και ο σχεδιασμός ενός ευτυχούς τέλους απαιτεί ένα αφηγηματικό σχεδιασμό, μια αφηγηματική δομή τόσο ανόητη και προβλέψιμη ώστε να χαθεί η οπτική γωνία του έμφυτου πάθους της ταινίας. Η μοίρα των ιθαγενών αμερικανών είναι πολύ πιο κοντά σε αυτό που αφηγείται μια άλλη πρόσφατη ταινία, The Road, στην οποίαν οι επιζώντες τρέχουν να το σκάσουν μες τον τρόμο, μιας τείνουν να εξαφανιστούν από προσώπου γης.

Αλλά αυτή είναι μια ιστορία που κανείς δεν θέλει ν’ ακούσει, καθώς αντιπροσωπεύει μια πρόκληση για τον τρόπο που επιλέγουμε να είμαστε οι εαυτοί μας. Η Ευρώπη πλούτισε μαζικά από τις γενοκτονίες στις Αμερικές, και επάνω στις γενοκτονίες έχουν τα θεμέλια τους τα αμερικανικά έθνη. Αυτή είναι μια ιστορία που δεν μπορούμε να αποδεχτούμε.

Στο βιβλίο του American Holocaust, Αμερικανικό Ολοκαύτωμα, ο ερευνητής από τις ηνωμένες πολιτείες  David Stannard τεκμηριώνει τα μεγαλύτερα επεισόδια γενοκτονίας που εγνώρισε ποτέ ο κόσμος  (1). Το 1492, στις Αμερικές ζούσαν περίπου 100 εκατομμύρια ιθαγενών. Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, XIX secolo, σχεδόν όλοι είχαν εξολοθρευτεί. Πολλοί από αυτούς είχαν πεθάνει λόγω των ασθενειών. Μα η μαζική εξολόθρευση είχε σχεδιαστεί προσεκτικά.

Όταν έφτασαν οι Ισπανοί στις Αμερικές, περιέγραψαν έναν κόσμο που πολύ δύσκολα θα μπορούσε να είναι διαφορετικός από τον δικό τους. Η Ευρώπη ήταν κατεστραμένη από τους πολέμους, από την καταπίεση, από την δουλεία, τον φανατισμό, από τις ασθένειες και τον λιμό. Οι πληθυσμοί που συναντούσαν οι Ισπανοί ήταν υγιείς, καλοζωισμένοι, ειρηνικοί (με κάποιαν εξαίρεση τους Αζτέκους και τους Ίνκας), δημοκρατικοί υπέρ της ισονομίας. Από το ένα άκρο της Αμερικής μέχρι το άλλο οι πρώτοι εξερευνητές, συμπεριλαμβανομένου του Κολόμβου, υπογράμμισαν την εξαιρετική φιλοξενία των ντόπιων αυτόχθονων. Οι conquistadores καταγοητεύτηκαν από τα αξιοθαύμαστα κτίρια  — δρόμους, κανάλια, κατασκευές — και τα καλλιτεχνικά έργα που βρήκαν εκεί κάτω , και που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούσαν κατά πολύ οτιδήποτε άλλο είχαν δει ποτέ στην πατρίδα. Τίποτα από όλα αυτά τους συγκράτησε από το να καταστρέψουν τα πάντα και όλους στο δρόμο τους.

Η σφαγή ξεκίνησε με τον Κολόμβο.

Αυτός ήταν που ξεκλήρισε τον πληθυσμό της Hispaniola (σήμερα Αϊτή, Haiti και Δομινικανή Δημοκρατία, Repubblica Dominicana) χρησιμοποιώντας απίστευτα βίαια μέσα. Οι στρατιώτες του άρπαζαν μέσα από τις αγκαλιές των μανάδων τους τα παιδάκια και έσπαζαν τα κεφάλια τους στα βράχια. Έτρεφαν με ζωντανά μωράκια τα πολεμικά σκυλιά τους. Μια φορά κρέμασαν  13 Ινδιάνους προς τιμήν του Χριστού και των 12 αποστόλων του, «σε ένα μακρύ, αλλά αρκετά χαμηλό ικρίωμα επιτρέποντας στα δάχτυλα των ποδιών τους να αγγίζουν το έδαφος αποφεύγοντας τον στραγγαλισμό […]. Όταν ξεκρέμασαν τους ινδιάνους, ακόμη ζωντανούς, τους ξέσκισαν με ένα μόνο χτύπημα βγάζοντας τους τα εντόσθια, και υπήρχαν και αυτοί που έκαναν χειρότερα. Μετά πέταξαν εκεί γύρω άχυρα και τους έκαψαν ζωντανούς» [από Bartolomé de Las CasasHistory of Indies, μετάφραση σε φροντίδα από τον Andree Collard, Harper&Row, New York 1971, σελ. 94, in: David E. Stannard, Olocausto americano, αμερικανικό Ολοκαύτωμα. La conquista del Nuovo Mondo, η κατάκτηση του Νέου Κόσμου, Bollati Boringhieri 2001, σελ. 136 — nota mia [ιταλική σημείωση]].

Ο Κολόμβος διέταξε όλους τους ιθαγενείς να παραδίδουν μια συγκεκριμένη ποσότητα σε χρυσό κάθε τρεις μήνες: κάθε φορά που κάποιος δεν το έκανε, του έκοβαν τα χέρια. Το 1535 ο αυτόχθων πληθυσμός της Hispaniola πέρασε από τα 8 εκατομμύρια στο μηδέν: ένα μέρος του χαμού οφείλονταν στις ασθένειες, ένα μέρος στους σκοτωμούς, αλλά η πλειοψηφία στους θανάτους από πείνα.

Οι κατακτητές,  conquistadores ξεδίπλωσαν την εκπολιτιστική τους αποστολή στην κεντρική και νότια Αμερική. Όταν δεν μπορούσαν να κάνουν τους ιθαγενείς να αποκαλύψουν τους κρυμμένους μυθικούς θυσαυρούς τους, τους αυτόχθονες τους χτυπούσαν, τους μαστίγωναν, τους κρεμούσαν, τους έπνιγαν, τους έγδερναν, τους έδιναν βορά στα σκυλιά, τους έθαβαν ζωντανούς ή τους έκαιγαν. Οι στρατιώτες έκοβαν τα στήθη των γυναικών, έστελναν τους ιθαγενείς στα χωριά τους με τα χέρια και τις μύτες κομμένες και κρεμασμένες γύρω από τους λαιμούς τους σαν κολιέ, και κυνηγούσαν τους ινδιάνους με τα σκυλιά τους έτσι για σπορ. Μα οι περισσότεροι πέθαιναν σαν δούλοι ή από τις αρρώστιες.

Οι Ισπανοί ανακάλυψαν πως τους συνέφερε περισσότερο να έχουν τους ινδιάνους να δουλεύουν μέχρι θανάτου και στη συνέχεια να τους αντικαθιστούν, παρά να τους κρατούν εν ζωή: το προσδόκιμο ζωής στα ορυχεία και στις φυτείες πήγαινε από τους τρεις στους τέσσερις μήνες. Μέσα σε έναν αιώνα από την άφιξη τους, γύρω στο 95% του πληθυσμού της Κεντρικής Αμερικής και της Νότιας είχε εξαφανιστεί, εξολοθρεύτηκε.

Στη διάρκεια του δέκατου όγδοου αιώνα, Nel corso del XVIII secolo, in California, στην Καλιφόρνια, οι  Σπανιόλοι συστηματοποίησαν αυτή την εξόντωση. Ο φραγκισκανός ιεραπόστολος Junipero Serra φρόντισε να στήσει μια σειρά από  “αποστολές”: στην πραγματικότητα επρόκειτο για στρατόπεδα συγκέντρωσης που χρησιμοποιούσαν την εργασία των δούλων. Οι ιθαγενείς ομαδοποιήθηκαν με το ζόρι σε ομάδες και εργάζονταν στους αγρούς , με το ένα πέμπτο των θερμίδων που δίνονταν στους αφρο-αμερικανούς δούλους τον δέκατο ένατο αιώνα, nel XIX secolo. Πέθαιναν από τις δοκιμασίες, την πείνα και τις αρρώστιες με τρομακτική ταχύτητα, και αντικαθίσταντο συνεχώς έτσι ώστε οι αυτόχθονες πληθυσμοί ξεκληρίστηκαν ολοσχερώς. Ο Junipero Serra, ο Eichmann της Καλιφόρνια, οσιοποιήθηκε από το Βατικανό το 1988. Τώρα του λείπει μοναχά ένα θαύμα για να αγιοποιηθεί  (2).

Ενώ οι Ισπανοί οδηγούνταν κυρίως από την απληστία και την λαγνεία του χρυσού, οι Εγγλέζοι που αποίκισαν την Βόρεια Αμερική  ήθελαν τη γη. Στην Νέα Αγγλία αυτοί περικύκλωναν τα χωριά των ιθαγενών αμερικανών και σφαγίαζαν τους κατοίκους την ώρα που κοιμούνταν. Καθώς εξαπλώνονταν προς τα δυτικά, η γενοκτονία δικαιολογούνταν και υποστηρίζονταν στα μεγαλύτερα επίπεδα. Ο George Washington διέταξε την πλήρη καταστροφή των οικισμών και της γης των Irochesi, Ιροκέων. Ο Thomas Jefferson διακήρυξε πως οι πόλεμοι του έθνους του εναντίον των Ινδιάνων θα συνεχίζονταν μέχρις ότου κάθε φυλή  «εξοντωθεί ή πεταχθεί πέρα από τον Mississippi». Στο Colorado, στη διάρκεια της σφαγής του Sand Creek, το 1864, στρατεύματα κάτω από σημαίες ειρήνης εξαπάτησαν αφοπλισμένους ανθρώπους εξολοθρεύοντας αυτούς, σκοτώνοντας παιδιά και νεογέννητα, ακρωτηριάζοντας τα σώματα και ξεριζώνοντας τα γεννητικά όργανα των θυμάτων για να κάνουν με αυτά τσάντες καπνού ή κρεμώντας τα σαν στολίδια στα μαλλιά τους. Ο Theodore Roosevelt χαρακτήρισε αυτό το γεγονός  «σαν νόμιμη και ευεργετική πράξη όπως εκείνες που συνέβαιναν συνήθως στα σύνορα».

Ή σφαγή δεν έχει τελειώσει:

τον προηγούμενο μήνα η εφημερίδα Guardian ανέφερε πως στην δυτική Amazzonia στα βραζιλιάνικα rancheros, αφού έφεραν σε κατάσταση δουλείας ένα μέρος μελών φυλής του δάσους, προσπάθησαν να σκοτώσουν τους επιζήσαντες (3). Παρόλα αυτά, οι μεγαλύτερες πράξεις γενοκτονίας της ιστορίας δύσκολα διαταράσσουν την συλλογική μας συνείδηση. Ίσως αυτό να συνέβαινε εάν οι Ναζί είχαν κερδίσει τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο: το Ολοκαύτωμα θα το αρνούνταν, θα δικαιολογούνταν ή θα ελαχιστοποιούνταν με τον ίδιο τρόπο, και θα συνεχίζονταν. Τα υπεύθυνα έθνη — Ισπανία, Μεγάλη Βρετανία, Ηνωμένες Πολιτείες, και άλλα — δεν θα αποδεχθούν την αντιπαράθεση, αλλά οι τελικές λύσεις που ακολουθήθηκαν στις Αμερικές υπήρξαν πολύ πιο αποτελεσματικές. Εκείνοι στους οποίους ανατέθηκαν αυτές οι λύσεις ή εκείνοι οι οποίοι ενέκριναν αυτές τις λύσεις είναι και παραμένουν εθνικοί ή θρησκευτικοί ήρωες. Εκείνοι που προσπαθούν να τονώσουν την μνήμη μας αγνοούνται ή καταδικάζονται.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον η δεξιά μισεί το Avatar. Στο Weekly Standard, προσανατολισμού neocon, ο John Podhoretz παραπονιέται πως αυτό το film μοιάζει με ένα από εκείνα τα «ρεβιζιονιστικά western» στα οποία  «οι Ινδιάνοι γίνονται καλά παιδιά και οι αμερικάνοι αλήτες» (4). Λέει επίσης πως αυτό θα σπρώξει τους θεατές να  «πανηγυρίσουν για την ήττα των αμερικανών στρατιωτών δια χειρός εξεγερμένων ». Εξεγερμένοι είναι μια ενδιαφέρουσα λέξη για να ορίσουμε την προσπάθεια αντίστασης σε μιαν εισβολή: επαναστάτης, σαν άγριος, είναι ο όρος με τον οποίον ορίζουμε κάποιον που έχει κάτι που που θέλουμε. Η Osservatore Romano, επίσημο όργανο του Βατικανού, έχει ήδη μαρκάρει το film σαν «τίποτα άλλο από μια αντι-ιμπεριαλιστική και αντι-μιλιταριστική παραβολή» (5).

Mα τουλάχιστον η δεξιά ξέρει σε τι επιτίθεται αυτή η ταινία .

Στην New York Times ο φιλελεύθερος κριτικός Adam Cohen εορτάζει το Avatar διότι υπερασπίζεται την ανάγκη να γίνει γνωστή η αλήθεια (6). Αποκαλύπτει η ταινία, λέγει αυτός, «την πολύ γνωστή αρχή της απολυταρχίας και της γενοκτονίας, του ολοκληρωτισμού — πως είναι ευκολότερο να καταπιέζουμε εκείνα που δεν βλέπουμε ». Αλλά με θαυμάσια και ασυνείδητη ειρωνεία αυτός παραμορφώνει την προφανή και αποδιοργανωτική μεταφορά, και υποστηρίζει πως η ταινία στοχεύει τις ναζιστικές και σοβιετικές φρικαλεότητες. Γίναμε όλοι έμπειροι στην ευγενική τέχνη του να μη βλέπουμε τίποτα απολύτως.

Συμφωνώ με τους κριτικούς της δεξιάς στο γεγονός πως η ταινία Avatar είναι χοντρειδής, αδέξια και κοινότυπη. Αλλά μας μιλά για μιαν αλήθεια πιο σημαντική — και πιο επικίνδυνη — από εκείνες που περιέχονται σε χίλιες ανεξάρτητες ταινίες.

Σημειώσεις:

  1. David E Stannard, 1992. American Holocaust. Oxford University Press, traduzione italiana Olocausto americano. La conquista del NuovoMondo, Torino, Bollati Boringhiri, 2001, Σελ. 455, ιταλική μετάφραση. Εκτός εάν υπάρχει διαφορετική αναφορά, όλα τα ιστορικά γεγονότα που εδώ αναφέρονται προέρχονται από το εν λόγω βιβλίο. Salvo diversa indicazione, tutti gli eventi storici qui menzionati sono tratti dal libro in questione.
  2. http://www.latimes.com/news/local/la-me-miracle28-2009aug28,0,2804203.story
  3. http://www.guardian.co.uk/world/2009/dec/09/amazon-man-in-hole-attacked
  4. http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/350fozta.asp
  5. http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2802155/Vatican-hits-out-at-3D-Avatar.html
  6. http://www.nytimes.com/2009/12/26/opinion/26sat4.html

http://francovite.info/2010/01/26/il-giorno-della-memoria-e-gli-olocausti-dimenticati/

aenaikinisi