Η μαφία της άμμου

Η άμμος και το χαλίκι είναι τα πλέον εξαγόμενα υλικά στον κόσμο, υπερβαίνοντας τα ορυκτά καύσιμα και τη βιομάζα (μετρούμενα κατά βάρος).

Η αυξανόμενη έλλειψη άμμου σε μέρη του κόσμου είναι ένα σύγχρονo σοβαρό ζήτημα και συνδέεται με τα πάντα, από το οργανωμένο έγκλημα μέχρι τις φυσικές καταστροφές. Για τους περισσότερους η άμμος φαντάζει ως ένας απεριόριστος πόρος και είναι φυσικά δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς η άμμος μπορεί να μην φτάνει, όταν στις ερήμου του κόσμου υπάρχει προφανώς μια ατέρμονη προμήθεια.

Αλλά δεν είναι όλες οι άμμοι ίδιες. Υπάρχουν πολλά είδη άμμου και μόνο κάποια από αυτά χρησιμοποιούνται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Η λεπτή άμμος της Σαχάρας, για παράδειγμα, δεν παράγει κατάλληλο δομικό υλικό. Έτσι, η εξόρυξη πρέπει να γίνει στις όχθες των ποταμών και των ακτών. Η άμμος λοιπόν όχι μόνο δεν είναι απεριόριστη αλλά ταυτόχρονα η ανεξέλεγκτη χρήση της προκαλεί τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα.

Κι όμως, η άμμος τελειώνει…

Η άμμος είναι ο δεύτερος σε ζήτηση φυσικός πόρος παγκοσμίως, μετά το νερό, γιατί πολύ απλά χρησιμοποιείται παντού. Oικοδόμοι σε όλο τον κόσμο, χρησιμοποιούν άμμο από λατομεία, ποτάμια, θάλασσες, ωκεανούς και λίμνες για να ενισχύσουν πολλά από τα υλικά τους όπως το τσιμέντο και τα χρώματα. Tη χρησιμοποιούμε ως βασικό συστατικό στην παραγωγή γυαλιού, ηλεκτρονικών ειδών και – το σημαντικότερο – σκυροδέματος (δομικό υλικό), αλλά η αυξανόμενη ανάγκη για υλικά κατασκευής σημαίνει ότι η άμμος εξαντλείται.

Σχεδόν τίποτα δεν μπορεί να κατασκευαστεί, δίχως άμμο. Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον εκτιμά ότι το 2012 ο κόσμος χρησιμοποίησε σχεδόν 30 δισεκατομμύρια τόνους άμμου για την κατασκευή σκυροδέματος -ποσότητα αρκετή για την ανέγερση ενός τείχους ύψους 27 μέτρων και αντίστοιχου πλάτους γύρω από τον ισημερινό.

Κι ενώ πολλά έχουν γραφεί για την επίπτωση που έχουν τα έργα υποδομής στο περιβάλλον, ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στις επιπτώσεις από την εξόρυξη πρώτων υλών, όπως η άμμος, για την κατασκευή αυτών των έργων. Καθώς οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα κινδύνου γι’ αυτό το νέο πρόβλημα, καθίσταται σαφές ότι η έλλειψη άμμου είναι ένα ζήτημα με σημαντικές κοινωνικοπολιτικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Η δρ Ορόρα Τόρες του Γερμανικού Κέντρου Έρευνας για την Ολοκληρωμένη Βιοποικιλότητα ερεύνησε την τελευταία διετία με τους συνεργάτες της σε βάθος το θέμα και δημοσίευσε πρόσφατα τα πορίσματά της στην επιθεώρηση Science.

Σύμφωνα με την έρευνά της η αμμοληψία προκαλεί διάβρωση των ακτών, καταστρέφει οικοσυστήματα, δημιουργεί περιβάλλοντα που ευνοούν τη μετάδοση ασθενειών, ενώ σπέρνει τους σπόρους για φυσικές καταστροφές, όπως οι καταιγίδες και τα τσουνάμι. Αυτό αποδείχθηκε στη Σρι Λάνκα, όπου οι εκτεταμένες αμμοληψίες πριν το τσουνάμι του 2004 έκαναν τα κύματα πιο καταστροφικά απ΄ ό,τι θα ήταν σε αντίθετη περίπτωση. «Οι ακτές εξαφανίστηκαν και έτσι δεν υπήρχε φυσικό φράγμα για να σταματήσει τις πλημμύρες», επεσήμανε η Τόρες

Οι συνέπειες

Όπως προαναφέρθηκε η άμμος που παράγει κατάλληλο δομικό υλικό προέρχεται κυρίως από τις όχθες των ποταμών και των ακτών, και αυτό φέρνει μια ολόκληρη σειρά περιβαλλοντικών και ανθρώπινων προβλημάτων.  Η εξόρυξη άμμου, για παράδειγμα, στην Κένυα έχει συνδεθεί με τεράστιες ζημιές σε κοραλλιογενείς υφάλους, στην Ινδία απειλεί τους κροκόδειλους που απειλούνται με εξαφάνιση, ενώ νησιά της Ινδονησίας έχουν κυριολεκτικά εξαφανιστεί εξαιτίας της υπερβολικής εξόρυξης.

Επιπλέον προκαλεί την παράκτια διάβρωση, καταστρέφει τα οικοσυστήματα, δημιουργεί περιβάλλοντα που διευκολύνουν τη μετάδοση των ασθενειών και ακόμη σπέρνει τους σπόρους για φυσικές καταστροφές. Επίσης η επιδείνωση της διείσδυσης των θαλάσσιων υδάτων θέτει σε κίνδυνο την παραγωγικότητα της γης και την παροχή γλυκού νερού αναγκάζοντας τους ανθρώπους να μετακινηθούν, αφού δεν έχουν πλέον πρόσβαση σε βασικούς πόρους.

Ήδη, από το 2012 ο Γάλλος σκηνοθέτης Denis Ντελεστράκ έκανε ένα ντοκιμαντέρ το οποίο ονόμασε «Sand Wars». Οι »Πόλεμοι της Άμμου» αναλύουν τις επιπτώσεις στον σύγχρονο πολιτισμό μας από την έλλειψη άμμου. Το ντοκιμαντέρ προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τους ανθρώπους σχετικά με αυτό το φυσικό πόρο ενώ παρουσιάζει με ιδιαίτερο τρόπο τις οικολογικές και οικονομικές επιπτώσεις που παρατηρούνται από την νόμιμη οδό και από το παράνομο εμπόριο τόσο στον τομέα των κατασκευαστικών εταιρειών όσο και στην βιομηχανία παραγωγής φυσικού αερίου-πετρελαίου.

Σήμερα, χώρες όπως η Κίνα, η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Καμπότζη έχουν ήδη απαγορεύσει τις εξαγωγές άμμου για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Πριν κάποιους μήνες, η Καλιφόρνια έκανε κινήσεις για να τερματίσει την παράκτια εξόρυξη άμμου στις ΗΠΑ, κλείνοντας τις δραστηριότητες στην περιοχή Monterey Bay που συνδέονται με τη διάβρωση της παραλίας. Με τέτοια δυνητικά καταστροφικά αποτελέσματα, η σύγχρονη κοινωνία οφείλει, καθώς ήδη υπόκεινται σε πίεση να ρυθμίσει την εξόρυξη άμμου.

Εναλλακτικές λύσεις για την κατασκευή

Η ανακύκλωση του σκυροδέματος είναι μια πιθανότητα, αλλά δεν χρειάζεται υποδομή, πράγμα δύσκολο ιδίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η εύρεση εναλλακτικών τύπων άμμου είναι μια άλλη επιλογή, αλλά πιο περίπλοκη. Η άμμος είναι ένα ιδιαίτερο υλικό και η παραγωγή αντικαταστάτη της με αυτές τις ιδιότητες είναι δύσκολη, παρότι ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη σχέδια για την παραγωγή ενός τέτοιου υλικού.

Ινδοί ερευνητές με έδρα τη Γκόα εργάζονται από το 2014 για δύο από τις πιο πιεστικές ανησυχίες της χώρας τους: την έλλειψη άμμου και την αφθονία των πλαστικών απορριμμάτων. Η ιδέα που έχουν είναι να μετατρέψουν τα πλαστικά απορρίμματα σε πλαστική άμμο, η οποία είναι στην πραγματικότητα ένα υποπροϊόν των διαδικασιών της βιομηχανίας ανακύκλωσης.

Υπάρχουν βέβαια ικανά υποκατάστατα της άμμου, αφού τόσο η άσφαλτος όσο και το τσιμέντο μπορούν να ανακυκλωθούν. Επιπλέον, στην κατασκευή των κατοικιών μπορούν να χρησιμοποιούνται εναλλακτικά τα άχυρα και το ξύλο, καθώς και η λάσπη.Η ελπίδα είναι πως, καθώς τα αποθέματα άμμου μειώνονται και οι τιμές ανεβαίνουν, οι ειδικοί θα αναγκαστούν να βρουν εναλλακτικές λύσεις.

Η Τόρρες προειδοποιεί ότι το θέμα αυτό ξεπερνά την απλή έλλειψη άμμου. Οι προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε στην εξόρυξη πολλών διαφορετικών πόρων δεν είναι θέμα απόλυτης αφθονίας ή έλλειψης, λέει. «Θα είναι περισσότερο για τις συνέπειες που έχει αυτό στην κλιματική αλλαγή, στο περιβάλλον και τα ανθρώπινα οικο-συστήματα».

Είναι απίθανο να εξαντληθεί τελείως η άμμος, αλλά εκτός από τα μειούμενα αποθέματα οι καταστροφικές επιπτώσεις της εξόρυξης άμμου σημαίνουν ότι αυτό δεν είναι πλέον κάτι που μπορεί να συνεχιστεί ανεξέλεγκτα

tvxs.gr