Λεξικογραφώντας το ελευθεριακό σύμπαν

Τα τελευταία χρόνια κάτι δείχνει να αλλάζει με την ελληνική βιβλιοπαραγωγή γύρω από τη μελέτη του ελευθεριακού και αναρχικού/αντιεξουσιαστικού κινήματος.

Ενώ μέχρι πριν από λίγα χρόνια δύσκολα θα συναντούσε κανείς βιβλία που να καταπιάνονται με την ιστορική μελέτη του εγχώριου αναρχικού κινήματος, το τελευταίο διάστημα όλο και περισσότερες εκδόσεις κάνουν την εμφάνισή τους προσπαθώντας να αποτυπώσουν ιστορικές και κοινωνιολογικές πτυχές του αναρχικού φαινομένου.

Το Αναρχικό Λεξικό του Γιάννη Φούντα αναμφίβολα αποτελεί μια τέτοια προσπάθεια, η οποία δεν καταπιάνεται μόνο με το εγχώριο αναρχικό κίνημα αλλά και με το παγκόσμιο.

Αντικρίζοντας ο αναγνώστης τους δύο τόμους του Λεξικού, πριν καν περιηγηθεί στις σελίδες του, νομίζω ότι το πρώτο πράγμα που του έρχεται στο μυαλό είναι η έκπληξη για τον όγκο δουλειάς που πρέπει να διαχειρίστηκε ο συγγραφέας μέχρι να φτάσει στην τελική του μορφή.

Ανοίγοντας τις σελίδες, η έκπληξη αυτή επιβεβαιώνεται, μια και ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με το σύνολο ενός άκρως ενδιαφέροντος πονήματος, με έναν πλούτο παραθέσεων ιστορικών στοιχείων και δεδομένων που αφορούν τις περιπλανήσεις στα σπλάχνα, στις παρυφές και στα νεφελώματα του ελευθεριακού σύμπαντος.

Η γλώσσα και η γραφή του Γιάννη Φούντα είναι παιγνιώδης και σαρκαστική, λιτή και σαγηνευτική, αποφεύγοντας τη σοβαροφάνεια και τους ακαδημαϊσμούς, αλλά διατηρώντας τη σοβαρότητα και την εγκυκλοπαιδική πληρότητα που απαιτεί μια τέτοια δουλειά, καθιστώντας έτσι την περιπλάνηση στον φαντασμαγορικό κόσμο της αναρχίας ένα γοητευτικό αναγνωστικό ταξίδι − χαρακτηριστικό δείγμα αριστοτεχνικής γραφής αποτελεί ο πρόλογος του βιβλίου.

Μέσα από τις σελίδες του δίτομου έργου παρατίθενται πρόσωπα που έπαιξαν κύριο ή δευτερεύοντα ρόλο στην ανάπτυξη και την παρουσία του αναρχικού κινήματος, ρεύματα σκέψης και ιδεολογίες (-ισμοί) που συντάχθηκαν με την απαίτηση για μια αυτόνομη και ελεύθερη κοινωνία, έργα τέχνης, βιβλία, περιοδικά, γεγονότα και ιστορικά συμβάντα, που έχουν να κάνουν με τη σύνολη έκφραση και αποτύπωση των ελευθεριακών ιδεών τόσο στο κοινωνικοϊστορικό πεδίο όσο και στο πεδίο των ιδεών και των σημασιών.

Ετσι, για παράδειγμα, μπορούν να συνυπάρχουν ο Ρώσος θεωρητικός του αναρχισμού Πιότρ Κροπότκιν με τον Αρη Αλεξάνδρου, η μαχητική Εμα Γκόλντμαν μαζί με την πρωτόπλαστη Εύα, η εξέγερση της Κροστάνδης μαζί με την Γκουέρνικα του Πικάσο, ο αναρχικός Χρήστος Κωνσταντινίδης μαζί με τον Βίλχελμ Ράιχ, οι πρώτες σοσιαλιστικές και αναρχίζουσες ομάδες του 19ου αιώνα με τη Βίλα Αμαλίας και το Νοσότρος κ.ο.κ.

Η προσπάθεια για να ρίξει κάποιος μια αχτίδα φωτός στη συνήθως σκοτεινή ύλη της Ιστορίας από την οποία είναι καμωμένο το ελευθεριακό σύμπαν δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, ειδικά όταν αυτό το σύμπαν πρέπει κανείς να το αναζητήσει σε απύθμενα χωροχρονικά βάθη, που φωτίζονται «μόνο κατά περιόδους από λαμπερές κοινωνικές εκρήξεις και την ανταύγεια που αυτές καταλείπουν όταν τις καταπίνουν οι μαύρες τρύπες του κόσμου της κυριαρχίας».

Ο Φούντας καταφέρνει να μείνει μακριά από τον ζηλωτισμό μιας αναρχικής ιστορίας της αναρχίας, από σχετικιστικά σχήματα και επιστημονισμούς.

Το Λεξικό του αποτελεί ένα όχημα για τον αναγνώστη −ή τον «συνταξιδιώτη»− προσφέροντάς του «την ελευθερία να φιλοτεχνήσει, αν θέλει, από μόνος του το ψηφιδωτό ενός τετραδιάστατου παγκόσμιου ελευθεριακού χάρτη με την αρωγή μιας έντυπης “χρονομηχανής”, έστω κι αν αυτή είναι σκεπασμένη από την αναπόφευκτη πάχνη μιας ματιάς συγκρατημένα εικονοκλαστικής και ανυστερόβουλα υποκειμενικής».

efsyn.gr