Η άνοδος του φασισμού στη Γερμανία

Το Γενάρη του 1933 ο Χίτλερ διορίστηκε καγκελάριος της Γερμανίας. Οι λόγοι που τον έφεραν σε αυτήν τη θέση και ακόμα περισσότερο οι λόγοι για τους οποίους οι αντιφασίστες δεν κατάφεραν να τον σταματήσουν είναι εξαιρετικά χρήσιμοι για το σήμερα.

Όταν το 1928 γίνονται εκλογές στη Γερμανία, το SPD – σοσιαλιστικο δημοκρατικο κομμα γερμανιας – παίρνει 9 εκατομμύρια ψήφους και το KPD – κομμουνιστικό κομμα γερμανιας – παίρνει 3 εκατομμύρια ψήφους. Το κόμμα του Χίτλερ κατάφερε μετά βίας να πάρει ένα 2,5% και οι ναζί έμοιαζαν περιθωριοποιημένοι παρανοϊκοί, ένα κακόγουστο αστείο. Ενας από τους ηγέτες των σοσιαλδημοκρατών ο Μύλερ σχημάτισε κυβέρνηση συνασπισμού, και την τοπική κυβέρνηση της Πρωσίας καθώς και πολλές επαρχιακές πόλεις ήλεγχε το SPD.

Το SPD είχε 1.000.000 μέλη, 10.000 τοπικές οργανώσεις και η επιρροή του στα “ελεύθερα” συνδικάτα έφτανε τους 5.000.000 συνδικαλισμένους εργάτες. Είχε υπό τις άμεσες διαταγές του την πρωσική αστυνομία περίπου 80.000 με τον εξοπλισμό τους, χιλιάδες όπλα στα υπόγεια των γραφείων του και λίγο αργότερα συγκρότησε τη δική του ένοπλη οργάνωση τη Reichsbanner. Το KPD είχε 130.000 μέλη. Και μόνο η σκέψη ότι 5 χρόνια αργότερα ο Χίτλερ θα είχε καταφέρει να νικήσει τέτοιες δυνάμεις και να βάλει κάτω από τη ναζιστική μπότα ολόκληρη τη Γερμανία φαινόταν απίθανη. Κι όμως το κακόγουστο αστείο έγινε τρομακτική πραγματικότητα.

Βασικός παράγοντας σε αυτήν την εξέλιξη ήταν η παγκόσμια οικονομική κρίση που ακολούθησε το κραχ του 1929. Οι ξένοι επενδυτές απέσυραν τα κεφάλαια πάνω στα οποία βασίζονταν η γερμανική οικονομία. Ακολούθησε κατακόρυφη πτώση των εξαγωγών, δεκάδες χιλιάδες χρεοκοπίες μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων, εκατομμύρια απολύσεις. Μέσα σε ένα χρόνο, στα μέσα του έτους 1930 ο αριθμός των ανέργων στη Γερμανία έφτασε τα 3 εκατομμύρια.

Οι τιμές των αγροτικών προϊόντων κατρακυλούσαν και οι αγρότες καταστρέφονταν. Οι μικροαστοί, οι έμποροι, οι βιοτέχνες, οι μαγαζάτορες σαρώνονταν και αυτοί από την κρίση χωρίς καν να μπορούν να γίνουν εργάτες καθώς κατέληγαν μαζί με τους δεύτερους στην ανεργία. Μη μπορώντας να αντιμετωπίσει αυτήν την κρίση η κυβέρνηση που είχε σαν κέντρο της το SPD παραιτήθηκε και τον Μύλερ αντικατέστησε ο δεξιός Μπρύνινγκ. Στις εκλογές που έγιναν το Σεπτέμβρη του 1930 το KPD αύξησε τη δύναμή του κατά 40%. Όμως για τους Ναζί του Χίτλερ η αύξηση έφτασε το 800%, πήραν 6,5 εκατομμύρια ψήφους.

Για να πετύχουν αυτή τη νίκη οι Ναζί πάτησαν στην απογοήτευση κυρίως μιας μερίδας των αγροτών και των μεσοστρωμάτων που κατρακυλούσαν στη φτώχεια και την ανεργία και έψαχναν κάπου να στηριχτούν.. Σε μια περίοδο που τα πάντα βυθίζονταν στην κρίση παρουσίαζαν τους εαυτούς τους σαν τους τολμηρούς και ικανούς να «κόψουν γόρδιους δεσμούς». Δημαγωγούσαν ενάντια στη φτώχεια παρουσιάζοντας σαν υπαίτιους αυτής της φτώχειας τους Εβραίους. Χρησιμοποιούσαν τις πιέσεις που έβαζαν οι ανταγωνιστές της Γερμανίας στην παγκόσμια σκακιέρα για να αφυπνίσουν τον γερμανικό πατριωτισμό. Και την ίδια στιγμή κήρυσσαν τον πόλεμο στους μπολσεβίκους, τους συνδικαλιστές που «βύθιζαν στο χάος» με τις κινητοποιήσεις τους τη Γερμανία.

Ο πόλεμος φυσικά δεν ήταν λεκτικός. Την ίδια στιγμή που ο Χίτλερ κατέβαινε στις εκλογές δηλώνοντας πίστη στην «αστική νομιμότητα» – χρηματοδοτούμενος από βαρώνους των ανθρακωρυχείων και των χαλυβουργείων και υποβοηθούμενος από αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του στρατού και της αστυνομίας – οργάνωνε τα SA τα «Τάγματα Εφόδου» τα οποία επιδίωκαν να κερδίσουν τον έλεγχο στους δρόμους σπέρνοντας τον τρόμο με παρελάσεις που κατέληγαν σε δολοφονικές επιθέσεις εναντίον κομμουνιστών, σοσιαλιστών, συνδικαλιστών και Εβραίων. Στα τέλη του 1930 υπήρχαν πάνω από 100.000 οργανωμένοι τραμπούκοι στα SA σε όλη τη χώρα.

Συγκρούσεις

Πριν παραιτηθεί, μπροστά στις φήμες για πραξικόπημα ο Μπρύνινγκ είχε βγάλει εκτός νόμου τα SA και τα SS, αλλά ο αντικαταστάτης του και ευνοούμενος των στρατηγών Φον Πάπεν αποφασίζει να τα νομιμοποιήσει και να καλέσει νέες εκλογές το φθινόπωρο του 1932. Τα SA επιστρέφουν στους δρόμους. 82 άνθρωποι σκοτώνονται και 400 τραυματίζονται σε συγκρούσεις που ξεσπάνε. Στο αποκορύφωμα των συγκρούσεων ο Παπεν απολύει τη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση της Πρωσίας! Ηταν η στιγμή που το «Σιδηρούν Μέτωπο», το μέτωπο που οργάνωσε τo SPD με τη συμμετοχή του Reichbanner, των συνδικάτων και της πρώσικης αστυνομίας σε πιθανότητα πραξικοπήματος θα έπρεπε να μπει σε εφαρμογή. Δεν τέθηκε ποτέ καθώς η ηγεσία του SPD παρέδωσε την Πρωσία πάσχοντας από κοινοβουλευτικό κρετινισμό.

Στις εκλογές το φθινόπωρο του 1932, με αφορμή την πτώση των ναζί κατά 2 εκατομμύρια ψήφους ο Χίλφερντινγκ στέλεχος του SPD εξακολουθούσε να λέει: «Η νομιμότητα είναι η καταστροφή του Χίτλερ. Οι εθνικοσοσιαλιστές είναι στριμωγμένοι μέσα στα όρια της νομιμότητας». Το SPD ήταν ένα εργατικό κόμμα με αστική πολιτική. Αφού παραιτήθηκε από την κυβέρνηση το 1930 στη συνέχεια δεν έκανε καμιά απολύτως αντιπολίτευση ενάντια στην λιτότητα και την ανεργία που χτυπούσαν όλο και περισσότερα κομμάτια του πληθυσμού γιατί ήταν ένα κόμμα δεμένο με τα συμφέροντα των γερμανών καπιταλιστών. Οι άνεργοι που το 1933 πλησίαζαν τα 6 εκατομμύρια, δεν έβρισκαν καμιά ελπίδα σε ένα κόμμα που απλά περίμενε πότε θα τελειώσει η κρίση. Όπως έγραφε πολύ πριν ο Τρότσκι: «δεν υπάρχει αμφιβολία ότι την κρίσιμη στιγμή οι ηγέτες της Σοσιαλδημοκρατίας θα προτιμήσουν τη νίκη του φασισμού από τη δικτατορία του προλεταριάτου»

Το KPD θα μπορούσε με τη δύναμή του να παίξει καταλυτικό ρόλο στη σύγκρουση με τους ναζί. Οι κομμουνιστές πρωτοστάτησαν στις συγκρούσεις μετά τη νομιμοποίηση των Tαγμάτων Eφόδου του Χίτλερ και είχαν πολλά θύματα σε αυτές τις ηρωικές μάχες. Αλλά ο μηχανισμός των ναζί με όλα του τα οικονομικά και πολιτικά στηρίγματα ήταν δυνατότερος. Χρειαζόταν κάτι παραπάνω από τον ηρωισμό για να σταματήσει κανείς τους ναζί.

Ένα δυνατό όπλο που θα μπορούσε να πιέσει είναι η απεργία. Το ΚPD κυκλοφόρησε προκηρύξεις που καλούσαν σε γενική απεργία. Όμως δεν μπορούσαν να την υλοποιήσουν καθώς η δύναμή τους βρισκόταν έξω από την οργανωμένη εργατική τάξη. Στις εκλογές του Μάρτη του 1932 για τις διοικήσεις των εργοστασιακών συμβουλίων πήραν μόνο 5% σε σύγκριση με το 75% του SPD και το 12% που πήραν οι ναζί. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της τακτικής που ακολουθούσε το Κομμουνιστικό Κόμμα. Το 1931 ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του SPD κάλεσε το ΚΚ σε κοινή δράση για να σταματήσουν τους ναζί. Το ΚΚ αρνήθηκε και αποφάσισε να φτιάξει δικά του κόκκινα συνδικάτα. Τα συνδικάτα του SPD είχαν 5 εκατομμύρια μέλη ενώ σε αυτά του ΚΚ γράφτηκαν μόνο 150.000 εργάτες. Μια μικρή αλλά κρίσιμη δύναμη που θα μπορούσε να είναι πιο αποτελεσματική αν λειτουργούσε μαζί με τους υπόλοιπους εργάτες.

Η τακτική αυτή είχε τις ρίζες της στην πολιτική της «τρίτης περιόδου» που είχε ήδη από το 1928 επιβάλλει ο Στάλιν στα ΚΚ και κατήγγειλε τους σοσιαλδημοκράτες σαν «σοσιαλφασίστες» την άλλη όψη των Ναζί. Σύμφωνα με την ανάλυση του Στάλιν η 3η περίοδος θα οδηγούσε σε επαναστάσεις και τα ΚΚ δε χρειάζονταν πια να κάνουν ενιαία μέτωπα, αλλά κόκκινα «συνδικάτα». Το Γενάρη του 1933 ο Χίτλερ ορίζεται καγκελάριος. Το ίδιο βράδυ ξεσπάνε διαδηλώσεις και συγκρούσεις, αλλά ο Χίτλερ έχει το πάνω χέρι καθώς μέσα σε λίγες εβδομάδες και μετά από την προβοκάτσια, εμπρησμό του Ράιχσταγκ, αστυνομία, στρατός και τάγματα εφόδου ενοποιούνται και επιδίδονται σε ένα όργιο τρομοκρατίας, δολοφονιών, συλλήψεων, κλείνοντας τα συνδικάτα, τα γραφεία του SPD και του KPD. Το Νοέμβρη του 1933 οι Ναζί κάνουν «εκλογές» και ισχυρίζονται ότι πήραν 92%…

Eξουσία

Οι Ναζί ήταν πια στην εξουσία για να προασπίσουν όχι βέβαια τα συμφέροντα των μικροαστών και των μεσοστρωμάτων στα οποία στηρίχτηκαν αλλά αυτά των γερμανών κεφαλαιοκρατών. Την κρίσιμη στιγμή οι τελευταίοι έδωσαν μαζικά την υποστήριξή τους στο κόμμα του Χίτλερ για να παίξει το ρόλο του πολιορκητικού κριού ενάντια στην εργατική τάξη. Εγραφε προφητικά ο Τρότσκι το 1933 για τον Χίτλερ: «Το καθήκον του υπαγορεύεται από το μονοπωλιακό κεφάλαιο. Η αναγκαστική συγκέντρωση όλων των πόρων και των εθνικών δυνάμεων σύμφωνα με τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού είναι η πραγματική ιστορική αποστολή της φασιστικής δικτατορίας…Το χρονικό διάστημα που μας χωρίζει από μια ευρωπαϊκή καταστροφή καθορίζεται από τον αναγκαίο χρόνο επανεξοπλισμού της Γερμανίας. Δεν είναι ζήτημα μηνών, αλλά ούτε και δεκαετιών. Μερικά χρόνια θα είναι αρκετά για να συρθεί πάλι η Ευρώπη στον πόλεμο, αν ο Χίτλερ δεν εμποδιστεί έγκαιρα από τις εσωτερικές δυνάμεις της ίδιας της Γερμανίας».

Δυστυχώς οι εσωτερικές δυνάμεις της Γερμανίας, οι Σοσιαλδημοκράτες και το KΚ δεν κατάφεραν να παίξουν τον ιστορικό τους ρόλο. Η μόνη δύναμη που θα μπορούσε να νικήσει τους ναζί και το μηχανισμό που τους στήριζε δεν ήταν ούτε η «νομιμότητα» και ο «σεβασμός των θεσμών», ούτε ο ηρωικός ανταρτοπόλεμος. Ηταν η οργανωμένη εργατική τάξη. «Η κύρια δύναμη των φασιστών είναι η αριθμητική τους δύναμη» έγραφε ο Τρότσκι. «Αλλά στην κοινωνική πάλη οι ψήφοι δεν παίζουν ρόλο…Χίλιοι εργάτες σε ένα μεγάλο εργοστάσιο είναι μια δύναμη εκατό φορές μεγαλύτερη από χίλιους μικροαστούς μαζί με τις γυναίκες τους, τα παιδιά τους και τις πεθερές τους…» H αξιοποίηση αυτής της δύναμης χρειαζόταν ένα ενιαίο μέτωπο όλης της εργατικής τάξης. «Δεν χρειάζεται να συμφωνήσετε σε κοινή πλατφόρμα με τη Σοσιαλδημοκρατία» ολοκλήρωνε ο Τρότσκι. «Το μόνο που χρειάζεται να συμφωνήσετε είναι ποιον, πότε και πως θα χτυπήσετε». Δυστυχώς αυτή η κοινή αντιφασιστική δράση δεν έγινε ποτέ.

Γιώργος Πίττας

kar.org.gr