Συγγενικά δικαιώματα: ένα ζήτημα ζωής ή θανάτου

Σαμί Κετζ

Το άρθρο-ανοιχτή επιστολή του πολεμικού ανταποκριτή και υπεύθυνου του Γραφείου Βαγδάτης του Γαλλικού Πρακτορείου Σαμί Κετζ που συνυπογράφει η «Εφ.Συν.» μαζί με περισσότερους από 100 σημαντικούς ρεπόρτερ και διευθυντές εφημερίδων από 27 χώρες της Ε.Ε.

Με φόντο την επικείμενη, άγρια «μάχη των λόμπι» που θα δοθεί τον Σεπτέμβριο στην Ευρωβουλή γύρω από την προτεινόμενη μεταρρύθμιση των πνευματικών δικαιωμάτων, περισσότεροι από 100 μεγάλοι ρεπόρτερ και διευθυντές εφημερίδων από 27 χώρες της Ε.Ε. -ανάμεσά τους και ο δικός μας Νικόλας Βουλέλης, εκ μέρους όλων μας στη συνεταιριστική «Εφημερίδα των Συντακτών»- έχουν ώς τώρα συνυπογράψει ένα σύντομο «Μανιφέστο», που συνοδεύει ένα συνταρακτικό άρθρο-ανοιχτή επιστολή του «μάχιμου» συναδέλφου μας, πολεμικού ανταποκριτή και υπεύθυνου του Γραφείου Βαγδάτης του Γαλλικού Πρακτορείου, Σαμί Κετζ.

Το άρθρο καλεί τους 750 ευρωβουλευτές να θεσπίσουν «συγγενικά δικαιώματα» για το λεγόμενο «δημιουργικό περιεχόμενο», που περιλαμβάνει και το δημοσιογραφικό – κάτι που θα υποχρέωνε μεταξύ άλλων τους γίγαντες του ίντερνετ που σήμερα εκμεταλλεύονται δωρεάν τη δουλειά μας να συνεισφέρουν ένα απειροελάχιστο κομμάτι από τα υπερκέρδη τους στη χρηματοδότηση του Τύπου: δημοσιοποιήθηκε αρχικά από το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) στον ιστότοπό του και αναδημοσιεύεται από πολλά ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης (μεταξύ των οποίων οι γαλλικές εφημερίδες Le Monde, Le Figaro, JDD, η βελγική La Libre Belgique, η γερμανική Tagesspiegel, η αυστριακή Kurier κ.ά…). Η «Εφ.Συν.» ανέλαβε τη δημοσίευση των δύο κειμένων στην ελληνική γλώσσα.

Να θυμίσουμε εδώ ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει στις αρχές Ιουλίου ένα αρχικό σχέδιο για τη μεταρρύθμιση των πνευματικών δικαιωμάτων (Copyright and neighbouring rights law). To «ντραφτ» προέβλεπε μεταξύ άλλων (άρθρο 11) ένα νέο «συγγενικό δικαίωμα» για τους εκδότες Τύπου, που θα επιτρέψει στις εφημερίδες ή τα πρακτορεία ειδήσεων να αμείβονται όταν χρησιμοποιείται η παραγωγή τους στο ίντερνετ.

Τώρα όμως η οδηγία επανέρχεται, μαζί με το επίμαχο άρθρο 11, εν μέσω λυσσαλέου εντατικού λόμπινγκ ανάμεσα στους υποστηρικτές της (μέσα ενημέρωσης και δημιουργοί περιεχομένου, που βλέπουν τη δουλειά τους να πλουτίζει τρίτους) και τους αντιπάλους της – τους γίγαντες των ψηφιακών μέσων, μεταξύ των οποίων οι λεγόμενοι GAFA (Google, Apple, Facebook και Amazon), που υποστηρίζουν ότι θα υπονομεύσει την ελευθερία (τι ελευθερία δηλαδή, ελευθερία του «κλοπιράιτ»…) στο ίντερνετ και ότι θα ισοδυναμεί με «link tax», δηλαδή με «φορολογία στον σύνδεσμο», που θα πνίξει το δωρεάν διαδίκτυο και ειδικά δημοφιλέστατες πλατφόρμες όπως το YouTube.

Η οδηγία, φυσικά, δεν αφορά μόνο τη δημοσιογραφία, αλλά ολόκληρο τον ψηφιακό κόσμο: προβλέπει «συγγενικά δικαιώματα» στους δημιουργούς από τη χρήση ταινιών, ντοκιμαντέρ, μουσικής, αποσπασμάτων βιβλίων και άλλων μορφών «δημιουργικού περιεχομένου», που σήμερα κυκλοφορούν με διάφορες μορφές δωρεάν στις ψηφιακές πλατφόρμες.

Διάσημοι μουσικοί, όπως ο Πολ Μακ Κάρτνεϊ, και μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες συμμετέχουν ενεργά στο «λόμπινγκ» υπέρ της οδηγίας, που προφανώς αν περάσει θα τινάξει στον αέρα το επιχειρησιακό μοντέλο πολλών ιντερνετικών γιγάντων. Να τονίσουμε, λοιπόν, ότι το μανιφέστο και η επιστολή που ακολουθούν αφορούν αποκλειστικά την υποστήριξη του άρθρου 11 και του λεγόμενου «Publisher’s Right», του (χρηματικού) «εκδοτικού δικαιώματος» που διεκδικούν οι εκδότες εφημερίδων και περιοδικών και τα πρακτορεία ειδήσεων από το ίντερνετ, όταν αξιοποιεί το περιεχόμενό τους.

Του Γιώργου Τσιάρα

Ακολουθεί το άρθρο του Σαμί Κετζ με αποδέκτες τους ευρωβουλευτές

Αγαπητοί ευρωβουλευτές,

Οταν ήμουν στη Μοσούλη, την πρώην πρωτεύουσα του «Ισλαμικού κράτους», για ρεπορτάζ σχετικά με την επαναλειτουργία των σχολείων τρία χρόνια από την επιβολή λουκέτου από τους τζιχαντιστές, σκεφτόμουν τρόπους για να περιγράψω την απίστευτη χαρά που ένιωθαν τα παιδιά αυτής της μαρτυρικής πόλης που ξανάβρισκαν τα σχολικά θρανία μετά τη μακρόχρονη απαγόρευση που τους είχε επιβληθεί.

Και εκεί που καθόμασταν με τον φωτογράφο, τον βιντεο-ρεπόρτερ και τον οδηγό του AFP σε ένα εστιατόριο πριν από την επιστροφή μας στη Βαγδάτη, διάβασα στον υπολογιστή μου ένα άρθρο που μου τράβηξε την προσοχή, χωρίς όμως να μου προκαλέσει έκπληξη, σχετικά με τις συζητήσεις στην Ευρώπη για τα «συγγενικά δικαιώματα» και για το σχέδιο της εφαρμογής τους στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Εχοντας περάσει πέντε χρόνια να διασχίζω από άκρη σε άκρη την κατεστραμμένη από τον πόλεμο Συρία, κατά τη διάρκεια των οποίων πολλές φορές κινδύνευσα να χάσω τη ζωή μου από σφαίρες σκοπευτών σε ενέδρες ή από οβίδες έμπειρων πυροβολητών, μόλις είχα φτάσει στο Ιράκ για τρίτη φορά μετά την αμερικανική εισβολή του 2003.

Για να είμαστε συγκεκριμένοι, στη διάρκεια των σαράντα χρόνων της σταδιοδρομίας μου, έχω διαπιστώσει ότι ο αριθμός των δημοσιογράφων στο πεδίο δεν παύει να μειώνεται ενώ οι κίνδυνοι δεν σταμάτησαν να αυξάνονται.

Εχουμε γίνει στόχοι και τα ρεπορτάζ κοστίζουν όλο και πιο ακριβά. Εχει περάσει προ πολλού η εποχή που πήγαινα στον πόλεμο φορώντας σακάκι ή ένα πουκάμισο, με ένα μπλοκάκι στην τσέπη δίπλα στον φωτογράφο ή τον βιντεο-ρεπόρτερ. Σήμερα χρειάζεσαι αλεξίσφαιρο γιλέκο και κράνος, θωρακισμένα οχήματα και μερικές φορές σωματοφύλακες για αποφυγή απαγωγών, καθώς και ασφαλιστική κάλυψη.

Ποιος πληρώνει αυτά τα έξοδα; Τα ΜΜΕ.

Κι ενώ το κόστος είναι βαρύ, τα ΜΜΕ, που παράγουν το περιεχόμενο των ειδήσεων και που στέλνουν τους δημοσιογράφους τους να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους για να παράσχουν αξιόπιστη, πλουραλιστική και πλήρη ενημέρωση με ολοένα αυξανόμενο κόστος, δεν είναι αυτά που κερδίζουν.

Αυτοί που αποκομίζουν τα κέρδη είναι οι ιστότοποι, που χρησιμοποιούν το περιεχόμενο των ειδήσεων χωρίς να πληρώνουν. Είναι σαν εσείς να εργάζεστε και κάποιος τρίτος να επωφελείται με θράσος και ανέξοδα από το προϊόν της εργασίας σας. Από ηθική και δημοκρατική σκοπιά κάτι τέτοιο είναι αδικαιολόγητο.

Πολλοί φίλοι μου σταμάτησαν να εξιστορούν τα γεγονότα γιατί τα ΜΜΕ στα οποία εργάζονταν έκλεισαν ή δεν μπορούν πλέον να τους πληρώσουν.

Μέχρι να παρατήσουν το στιλό τους, τη φωτογραφική τους μηχανή ή την κάμερά τους, μοιραστήκαμε μαζί τρομερούς φόβους κρυμμένοι πίσω από έναν τοίχο που κατέρρεε όσο κι εμείς υπό το βάρος των εκρήξεων. Τις απερίγραπτες χαρές όταν καταφέρναμε τον σκοπό μας, να διηγηθούμε στον κόσμο την «αλήθεια» που είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια. Τις ανήκουστες συναντήσεις με τους πολέμαρχους και με τους πάνοπλους ακολούθους τους που ψηλάφιζαν τα πιστόλια ή τα στιλέτα τους χαμογελώντας ενώ παίρναμε συνεντεύξεις από τον αρχηγό τους. Την οδύνη που μας κυρίευε μπροστά σε αλλόφρονες πολίτες που παγιδεύτηκαν, γυναίκες που αδέξια προσπαθούσαν να προστατεύσουν τα παιδιά τους, ενώ οι σφαίρες τρυπούσαν τον τοίχο εκεί που είχαν βρει καταφύγιο.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα ΜΜΕ υπέμειναν προτού αντιδράσουν, προσπαθώντας περισσότερο να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες παρά τα αίτια. Λόγω έλλειψης χρημάτων, δημοσιογράφοι απολύονται, φτάνοντας μερικές φορές σε επίπεδα γελοία: υπάρχουν σήμερα εφημερίδες σχεδόν χωρίς δημοσιογράφους.

Πλέον τα ΜΜΕ ζητούν τα δικαιώματά τους προκειμένου να μπορούν να συνεχίσουν να πληροφορούν. Ζητούν οι παραγωγοί του περιεχομένου να έχουν συμμετοχή στα εμπορικά κέρδη, είτε είναι ΜΜΕ είτε καλλιτέχνες. Αυτά είναι τα «συγγενικά δικαιώματα».

Και βέβαια πρέπει να σταματήσουμε να χάβουμε τα ψέματα που διαδίδουν Google και Facebook ότι τάχα η οδηγία για τα «συγγενικά δικαιώματα» απειλεί το δωρεάν ίντερνετ. Οχι. Το δωρεάν διαδίκτυο θα συνεχίσει να υπάρχει γιατί οι γίγαντες του δικτύου, που βρίσκουν ΔΩΡΕΑΝ σήμερα το περιεχόμενο των άρθρων και απολαμβάνουν συνεπώς τα διαφημιστικά έσοδα, μπορούν να αμείβουν τα ΜΜΕ χωρίς να χρειάζεται να πληρώνουν οι καταναλωτές. Δύσκολο; Αδύνατο; Καθόλου.

Το Facebook είχε κέρδη 16 δισ. δολάρια το 2017 και το Google 12,7 δισ. δολάρια. Πρέπει πολύ απλά να πληρώσουν το μερίδιό τους. Ετσι και τα ΜΜΕ θα επιβιώσουν και αυτοί θα συμμετέχουν στον πλουραλισμό και στην ελευθερία του Τύπου, αρχές τις οποίες λένε ότι υποστηρίζουν.

Είμαι πεπεισμένος ότι οι βουλευτές που έχουν παραπλανηθεί από λομπίστες έχουν πλέον καταλάβει ότι το διακύβευμα δεν είναι το δωρεάν διαδίκτυο.

Το ζήτημα είναι η υποστήριξη της ελευθερίας του Τύπου. Διότι αν οι εφημερίδες δεν έχουν πλέον δημοσιογράφους, η ελευθερία την οποία υποστηρίζουν οι βουλευτές, ανεξάρτητα πολιτικής ταυτότητας, θα πάψει να υπάρχει.

Πολλές φορές συνάντησα ανθρώπους πολιορκημένους, απομονωμένους, χωρίς βοήθεια, που το μόνο που ζητούσαν ήταν ένα πράγμα: «Διηγηθείτε τι είδατε γιατί έτσι θα έχουμε μια πιθανότητα να σωθούμε». Πρέπει μήπως να τους πω: «Οχι, μην ελπίζετε άδικα, είμαστε οι τελευταίοι δημοσιογράφοι, σύντομα δεν θα μας ξαναδείτε γιατί θα εξαφανιστούμε λόγω έλλειψης πόρων»;

Πρέπει να ξέρετε ότι στο Facebook και στο Google δεν εργάζεται κανένας δημοσιογράφος και δεν παράγεται κανένα δημοσιογραφικό περιεχόμενο. Κι όμως αμείβονται από τη διαφήμιση που απορρέει από την ύλη που παράγουν οι δημοσιογράφοι.

Καθημερινά, δημοσιογράφοι σε όλο τον κόσμο ερευνούν κάθε πλευρά της επικαιρότητας προκειμένου να πληροφορήσουν τους πολίτες. Κάθε χρόνο, οι πιο θαρραλέοι, οι πιο άφοβοι, οι πιο ταλαντούχοι δημοσιογράφοι βραβεύονται για τη δουλειά τους. Δεν πρέπει αυτή η αφαίρεση δικαιωμάτων, που απογυμνώνει τα ΜΜΕ από τα έσοδα που δικαιούνται, να καταλήξει μια μέρα στο να καταργηθούν τα βραβεία λόγω έλλειψης υποψηφίων που δεν είχαν τα μέσα να πάνε στο πεδίο.

Είναι η στιγμή να αντιδράσουμε. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει μαζικά να ψηφίσει υπέρ της εφαρμογής των «συγγενικών δικαιωμάτων» των επιχειρήσεων ΜΜΕ. Για να συνεχίσει να υπάρχει η δημοκρατία και ένα από τα πιο σημαντικά σύμβολά της: η δημοσιογραφία.

Μανιφέστο: Τα Ανεξάρτητα ΜΜΕ της Ευρώπης χρειάζονται το Αρθρο 11

«Καλούμε τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να απορρίψουν κάθε απόπειρα να απαλειφθεί το Αρθρο 11 από την προτεινόμενη Οδηγία Πνευματικών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το Αρθρο 11 είναι ζωτικής σημασίας για τα ανεξάρτητα ΜΜΕ της Ευρώπης. Θα επαναφέρει στους εκδότες ιδιοκτησία στην εργασία τους στο Διαδίκτυο, τη στιγμή που διαδικτυακές πλατφόρμες εκμεταλλεύονται αυτή την εργασία δίχως αντίτιμο, κεφαλαιοποιώντας τη για να δημιουργήσουν διαφημιστικά έσοδα στις έδρες των εταιρειών τους στη Silicon Valley.

Χωρίς τα δικαιώματα που παρέχει το Αρθρο 11, οι δημοσιογράφοι της Ευρώπης θα συνεχίσουν στην ουσία να δουλεύουν δωρεάν για λογαριασμό των τεχνολογικών κολοσσών – αθέατοι, ξεχασμένοι και απλήρωτοι. Στην εποχή των fake news και των επιθέσεων σε δημοκρατικές αξίες και αρχές, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να φτωχοποιήσει τις αίθουσες σύνταξης και να φιμώσει τα ελεύθερά της ΜΜΕ.

Ευρωβουλευτές, προχωρήστε στη μεταρρύθμιση των πνευματικών δικαιωμάτων διατηρώντας το Αρθρο 11!».

Φώτο-Ο Σαμί Κετζ στο έδαφος, στη διάρκεια πυροβολισμών στην πρώην χριστιανική συριακή πόλη Μααλούλα, στις  | ANWAR AMPRO (AFP)

Σαμί Κετζ-efsyn.gr