Μπαίνει μπροστά ο οδοστρωτήρας της αξιολόγησης

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της κυβέρνησης (ΦΕΚ 140 Β΄/20-1-2021) η με αριθμ. 6603/ΓΔ4 Υπουργική Απόφαση της υφυπουργού Ζωής Μακρή (τίτλος: «Συλλογικός προγραμματισμός, εσωτερική και εξωτερική αξιολόγηση των σχολικών μονάδων ως προς το εκπαιδευτικό τους έργο»), με την οποία η κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας βάζουν μπροστά τον οδοστρωτήρα της αξιολόγησης.

Και η κυβέρνηση της ΝΔ δεν πρωτοτύπησε, όπως άλλωστε και όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις, των συριζαίων μη εξαιρουμένων. Στους εκπαιδευτικούς στήνεται μια παγίδα. Η παγίδα της λεγόμενης «αυτοαξιολόγησης» της σχολικής μονάδας, στην οποία τάχα τον πρωταγωνιστικό ρόλο θα έχει ο σύλλογος διδασκόντων, που θα συντάσσει τον προγραμματισμό του εκπαιδευτικού έργου στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, θα ελέγχει την υλοποίησή του στη διάρκειά της και στο τέλος της θα «κρεμά τον εαυτό του στα μανταλάκια», ολοκληρώνοντας τον κύκλο της «αυτοαξιολόγησης».

Οι ψευδαισθήσεις που επιδιώκεται να καλλιεργηθούν μπόλικες, μόνο που το παραμύθι έχει δράκο. Ο «δράκος» είναι ο στόχος οι εκπαιδευτικοί να αποκτήσουν καταρχάς «κουλτούρα αξιολόγησης», ώστε μετά το όλο σχέδιο, η αξιολόγηση δηλαδή και των ίδιων με ανοιχτά χαρτιά και χωρίς καμουφλάζ, να βρει την εφαρμογή του χωρίς αντιστάσεις. Η κυβέρνηση της ΝΔ ελπίζει ότι ίσως αυτή θα είναι τυχερή, σε αντίθεση με όλες τις προκατόχους της, ποντάροντας και πάλι στην πανδημία, που έχει αποδυναμώσει τους συλλόγους διδασκόντων και την αντίσταση στο δρόμο. Πλην, όμως, τολμούμε να πούμε, ότι πλανάται πλάνην οικτράν, καθώς οι μνήμες του επιθεωρητισμού στους εκπαιδευτικούς δεν έχουν σβήσει, με όσα περίτεχνα, φανταχτερά κοστούμια και αν τον έχουν ντύσει. Γι’ αυτό και ακυρώθηκαν στην πράξη όλες οι μέχρι τώρα προσπάθειες των προηγούμενων κυβερνήσεων, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών, με συλλογικές αποφάσεις, αρνήθηκε να πάρει μέρος στο φιάσκο της «αυτοαξιολόγησης».

Προγραμματισμός στο πλαίσιο της σχολικής μονάδας γίνεται και τώρα. Ο σύλλογος διδασκόντων μοιράζει αρμοδιότητες στα μέλη του, ενώ και κάθε εκπαιδευτικός, χωριστά ή σε ομάδα με άλλους συναδέλφους, προγραμματίζει τις δράσεις (τα λεγόμενα «καινοτόμα προγράμματα», επισκέψεις σε χώρους πολιτισμού, υλοποίηση γιορτών, κ.λπ.) που πρόκειται να αναλάβει.

Η ουσιαστική διαφορά είναι ότι τώρα όλα αυτά, στα οποία προστίθεται και η «απόδοση» των μαθητών μέσω του θεματικού άξονα «φοίτηση-σχολική διαρροή», γίνονται «μετρήσιμα», ποσοτικά κριτήρια ώστε να βαθμολογηθεί η σχολική μονάδα από την εκπαιδευτική και διοικητική ιεραρχία και μέσω αυτής της βαθμολόγησης-κατάταξης να αξιολογηθεί και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός. Η βαθμολόγηση γίνεται σε «τετράβαθμη κλίμακα: 1 = μη επαρκής λειτουργία, με αρκετά σημεία προς βελτίωση, 2 = επαρκής λειτουργία με κάποια σημεία προς βελτίωση, 3 = καλή λειτουργία, με ελάχιστα σημεία προς βελτίωση, 4 = εξαιρετική λειτουργία», ενώ στη διαδικασία παρεμβαίνουν και οι γονείς και οι «τοπικοί παράγοντες».

Πριν κινδυνέψουν να πέσουν στην παγίδα, οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναρωτηθούν για το ρόλο τους στο αστικό σχολείο. Ρόλο, ουσιαστικά κομπάρσου, καθώς οι διαχειριστές της εξουσίας, που έχουν αναλάβει να υπηρετήσουν πρωτίστως τα συμφέροντα του κεφαλαίου, είναι αυτοί που θέτουν τους σκοπούς της εκπαίδευσης (μορφωτικούς, μαθησιακούς, παιδαγωγικούς) και που δεν είναι άλλοι από την παραγωγή ανθρώπων με γνώσεις και δεξιότητες «μιας χρήσης», φθηνών και ευέλικτων, υποταγμένων στις ορέξεις των μελλοντικών εργοδοτών τους.

Για την επίτευξη αυτών των σκοπών, είναι αυτοί που καταρτίζουν τα προγράμματα σπουδών, συντάσσουν τα σχολικά εγχειρίδια, υποδεικνύουν μεθόδους διδασκαλίας, επιβάλλουν πλείστα και διαφορετικά εξεταστικά φίλτρα, ώστε να αποτρέψουν ειδικά τα παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων από τη φοίτηση σε υψηλότερες εκπαιδευτικές βαθμίδες. Π.χ. «αναβαθμισμένο» Λύκειο και νέος τρόπος εισαγωγής στα Πανεπιστήμια, διετείς επαγγελματικές σχολές για τους απόφοιτους Γυμνασίου, που νομιμοποιούν την παιδική εργασία, νόμος για την επαγγελματική εκπαίδευση-κατάρτιση που παραχωρείται βορά στους καπιταλιστές (δείτε εδώ και εδώ).

Είναι οι διαχειριστές της εξουσίας, για λογαριασμό του κεφαλαίου, που κρατούν τη στρόφιγγα της κρατικής χρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης κλειστή και ευθύνονται για τους μηδενικούς διορισμούς μόνιμων εκπαιδευτικών, για την εργασιακή ανασφάλεια των χιλιάδων αναπληρωτών, για τους τριμηνίτες αναπληρωτές, για την εγκαταλελειμμένη και υποτυπώδη υλικοτεχνική υποδομή των σχολείων, για τα ανεπαρκή να καλύψουν τις ανάγκες σχολικά κτίρια.

Ακόμη και για την πολυδιαφημισμένη «επιμόρφωση», οι κυβερνώντες έχουν την ευθύνη της ανυπαρξίας της, αφού δεν υπάρχει καμιά πρόβλεψη για σταθερή, μαζική και επαναλαμβανόμενη ουσιαστική επιμόρφωση σε πανεπιστημιακό επίπεδο των εκπαιδευτικών στα νέα δεδομένα της επιστήμης τους, ενώ έχει καταργηθεί ακόμη και η διετής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας στο Μαράσλειο διδασκαλείο.

Για να μη μιλήσουμε για την υποκριτική «ευαισθησία» για τους μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και μαθησιακές δυσκολίες, όταν τα τμήματα ένταξης μετριούνται στα δάχτυλα, οι κενές οργανικές θέσεις εκπαιδευτικών που τα στελεχώνουν δεν αναπληρώνονται, οι αιτήσεις στα ΚΕΣΥ (Κέντρα Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης) στοιβάζονται, τα προγράμματα που υποδεικνύονται για τους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες πραγματοποιούνται από ιδιωτικά κέντρα και απαιτούν τη συμμετοχή της «τσέπης» των γονιών. Για να μη μιλήσουμε επίσης για τα χιλιάδες προσφυγόπουλα και τα παιδιά των περιθωριοποιημένων κοινωνικά ομάδων, που είτε φοιτούν με χίλια ζόρια είτε εγκαταλείπουν μαζικά το σχολείο.

Τέλος, είναι οι υπουργοί Παιδείας, που σε όλους τους σχεδιασμούς τους, λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις υποδείξεις του ΣΕΒ και του ΟΟΣΑ και τις λεγόμενες «καλές πρακτικές» των ιμπεριαλιστικών χωρών της ΕΕ, που έχουν μετατρέψει την εκπαίδευση από αγαθό και δικαίωμα σε υπηρεσία που πουλιέται και αγοράζεται.

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναρωτηθούν τί από όλα τα παραπάνω δεν γνωρίζει το υπουργείο Παιδείας και απαιτεί από αυτούς να του τα «υποδείξουν» με τον «προγραμματισμό και την αποτίμηση-αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου», μέσω των «θεματικών αξόνων» και των «δράσεων», που τους επιβάλλει να ακολουθήσουν και που μέσω της «επίτευξης» αυτών θα αξιολογηθούν.

Αναφέρουμε χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Θεματικός άξονας «Διδασκαλία, μάθηση και αξιολόγηση»:

  • Α) Εφαρμογή καινοτόμων/εναλλακτικών διδακτικών πρακτικών. Είναι τα γνωστά «καινοτόμα προγράμματα» (πολιτιστικά, αγωγής υγείας, περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, κ.λπ.) που υποδεικνύει το ίδιο το υπουργείο Παιδείας. Οι εκπαιδευτικοί, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, τα επιλέγουν επειδή θέλουν να ξεφύγουν κάπως από τη μίζερη καθημερινότητα, ενώ την επιλογή αυτή απαιτούν, με τον τρόπο τους, οι διευθυντές των σχολείων και οι Συντονιστές Εκπαιδευτικού Εργου (ΣΕΕ, νέα ονομασία των Σχολικών Συμβούλων). Σημειώνουμε ότι τα προγράμματα αυτά έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο και υλοποιούνται συνήθως από ΜΚΟ ή ομάδες εκτός δημόσιας εκπαίδευσης.
  • Β) Ενίσχυση της κριτικής σκέψης των μαθητών. Εδώ η υποκρισία ξεχειλίζει. Η κριτική σκέψη απαιτεί ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων με ελευθερία πνεύματος, με γνώσεις πλατιές και στέρεες, επαφή με τον συσσωρευμένο πλούτο των γνώσεων και του πολιτισμού της ανθρωπότητας. Σε αντιδιαστολή με τα παραπάνω έχουμε γνώσεις ρηχές, που γρήγορα αποχτιούνται και γρήγορα χάνονται, πληροφορίες ανάκατες, ατάκτως εριμμένες που επιτείνουν τη σύγχυση, ενίσχυση του ανταγωνισμού, της ατομικότητας, της παπαγαλίας με τη διενέργεια πολλαπλών εξετάσεων.
  • Γ) Εφαρμογή εναλλακτικών μορφών αξιολόγησης. Μορφών αξιολόγησης, να υποθέσουμε, πέραν των εξετάσεων προφορικών και γραπτών, των τεστ, κλπ.; Πρόκειται για τη γνωστή «περιγραφική αξιολόγηση» (πορτοφόλιο των μαθητών),ενώ τα σχέδια εργασίας, που και πάλι επιβάλλονται από το υπουργείο και οι στόχοι τους, της βαθμολόγησης δηλαδή και κατάταξης των μαθητών, δεν αλλάζουν.
  • Δ) Ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού για την υποστήριξη της διδασκαλίας. Τα λόγια περιττεύουν, καθώς το μαχαίρι και το πεπόνι της κρατικής χρηματοδότησης για την ενίσχυση της υλικοτεχνικής υποδομής κρατά το κράτος. Διαφορετικά, υπονοείται σαφώς η άντληση πόρων «από τρίτους» και η συμμετοχή της «τσέπης» των εκπαιδευτικών και των γονιών.

Θεματικός άξονας «Ενιαία ενταξιακή εκπαίδευση»:

  • Υποστήριξη μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες
  • Εφαρμογή εξατομικευμένων παρεμβάσεων
  • Υποστήριξη για την ένταξη παιδιών προσφύγων, κ.ά.

Δεν χρειάζονται εξηγήσεις πέρα από αυτές που περιγράφονται παραπάνω για την εγκληματική πολιτική στο θέμα της ειδικής αγωγής και υποστήριξης των μαθητών με ειδικές ανάγκες και μαθησιακές δυσκολίες, για την εγκληματική πολιτική έναντι των παιδιών προσφύγων, ρομά κ.λπ. Ποιες ουσιαστικές αποτελεσματικές παρεμβάσεις μπορεί να εφαρμόσει, ας πούμε ένα σχολείο, όπου μεγάλο μέρος των μαθητών ανήκει στις περιθωριοποιημένες ομάδες, όταν απουσιάζουν η πρόβλεψη και οι μηχανισμοί προστασίας και υποστήριξης σε κεντρικό επίπεδο και πώς θα «βαθμολογηθεί» αυτό το σχολείο; Ρητορικά, βεβαίως, είναι τα ερωτήματα. Στόχος είναι το φόρτωμα της ευθύνης αποκλειστικά στις πλάτες των εκπαιδευτικών.

Θεματικός άξονας «Φοίτηση – σχολική διαρροή».

  • Πρόληψη/περιορισμός περιστασιακών απουσιών των μαθητών
  • Πρόληψη/περιορισμός φαινομένων διακοπής φοίτησης
  • Μέριμνα για την ομαλή μετάβαση μεταξύ βαθμίδων

Εδώ αποσιωπάται σκόπιμα ο κοινωνικός παράγοντας, η ταξική θέση των μαθητών και των οικογενειών τους, που παίζει αποφασιστικό ρόλο στη μαθησιακή πορεία των μαθητών, στη μετάβασή τους από τη μια εκπαιδευτική βαθμίδα στην άλλη, καθώς και οι ταξικοί φραγμοί που μπαίνουν από το αστικό κράτος, προκειμένου από πολύ νωρίς τα παιδιά κυρίως της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων να αποδέχονται και να ενσωματώνουν την «αποτυχία» και να εγκαταλείπουν το σχολείο, να στρέφονται στην αγορά εργασίας ή να μη συνωστίζονται μπροστά στις πύλες των ΑΕΙ.

Θεματικός άξονας «διαχείριση πόρων και υποδομών»:

  • Προστασία και αξιοποίηση σχολικών χώρων-υποδομών
  • Εκσυγχρονισμός και εμπλουτισμός υποδομών

Τα δημόσια σχολεία μετατρέπονται σε χώρους προσφοράς υπηρεσιών πολλαπλών ειδών και συμφερόντων. Θα αξιολογούνται εάν μπορούν «νοικιάζοντας» τους χώρους τους σε τοπικούς παράγοντες (π.χ. σε εταιρίες, σε ομάδες που πραγματοποιούν σεμινάρια διαφόρων ειδών, σε φροντιστήρια για την πραγματοποίηση εξετάσεων με συμμετοχή πολλών μαθητών ή και ενήλικων ατόμων κ.ά.) να αποκομίζουν πρόσθετους πόρους, ώστε να «εκσυγχρονίσουν» και «εμπλουτίσουν» τις υποδομές τους, καθώς οι κρατικές δαπάνες είναι με το σταγονόμετρο.

Θεματικός άξονας «σχολείο και κοινότητα».

  • Ενίσχυση σχέσεων και επιδίωξη συνεργασιών με φορείς (κοινωνικούς φορείς, πολιτιστικούς φορείς, τοπική κοινωνία, κ.λπ.)
  • Εξωστρέφεια και προβολή του έργου του σχολείου

Τα σχολεία, μέσω κυρίως των διευθυντών τους, που θα έχουν ενισχυμένο ρόλο, καθώς γίνονται και αξιολογητές των εκπαιδευτικών, καλούνται να αναπτύξουν παραπέρα τις σχέσεις τους με τους τοπικούς παράγοντες και τους επιχειρηματίες. Οι τελευταίοι θα παρεμβαίνουν στα «προγράμματα» που θα αναλαμβάνονται, για να αποκομίζουν ίδιον όφελος (διαφήμιση, εκμαυλισμός συνειδήσεων, ψηφαλάκια).

Θεματικοί άξονες όπως οι «σχέσεις μαθητών-εκπαιδευτικών», οι «σχέσεις σχολείου-οικογένειας» έχουν πολύπλοκο περιεχόμενο, στο οποίο έχουν λόγο οι σχέσεις που διαμορφώνονται στο πλαίσιο της καπιταλιστικής κοινωνικοοικονομικής ζωής που μοιράζει ρόλους και σκοπούς και σαφώς δεν ποσοτικοποιούνται ούτε μπορούν να «μετρηθούν» για να μπουν στη ζυγαριά της αξιολόγησης. Για το σύστημα σημασία έχει το «φαίνεσθαι» της «αγαστής συνεργασίας», που καλλιεργούν κυρίως για τις σχολικές τους μονάδες οι διευθυντές. Το χτίσιμο του αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών είναι προτεραιότητα και στόχος των εκπαιδευτικών που σέβονται «το ψωμί που τρώνε», που είναι παθιασμένοι με το παιδαγωγικό τους έργο που στόχο έχει να «ανοίγει μάτια και ψυχές» με άπειρες δυσκολίες μέσα από τις ελάχιστες χαραμάδες του αστικού σχολείου.

Διαδικασίες «προγραμματισμού και εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης»

Ο «προγραμματισμός» γίνεται στην αρχή της σχολικής χρονιάς και έως τις 10 Οκτωβρίου από τον σύλλογο διδασκόντων σε συνεδρίαση που καλείται από τον διευθυντή του σχολείου. Σε αυτήν συμμετέχουν ο Συντονιστής Εκπαιδευτικού Εργου, ενώ είναι δυνατόν να προσκληθούν στελέχη του ΠΕΚΕΣ (Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού), του ΚΕΣΥ (Κέντρο Εκπαιδευτικής Συμβουλευτικής Υποστήριξης), του ΚΠΕ (Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης), καθώς και μέλη ΔΕΠ, κ.λπ. Ολη δηλαδή η ιεραρχία και οι μηχανισμοί του υπουργείου Παιδείας, ώστε ο ασφυκτικός έλεγχος να είναι τέλειος.

Ο σύλλογος διδασκόντων οφείλει να πάρει υπόψη του την Εκθεση Εσωτερικής Αξιολόγησης του προηγούμενου σχολικού έτους, τις παρατηρήσεις του Συντονιστή Εκπαιδευτικού Εργου και τις απόψεις του Σχολικού Συμβουλίου (συμμετέχει ο Δήμος και ο σύλλογος γονέων).

Οι εκπαιδευτικοί εντάσσονται σε Ομάδες Δράσης, ενώ κάθε εκπαιδευτικός υποχρεωτικά συμμετέχει σε δυο Ομάδες.

Στο τέλος κάθε διδακτικού έτους, κατά την ειδική συνεδρίαση του συλλόγου διδασκόντων, πραγματοποιείται η εσωτερική αξιολόγηση (αυτοαξιολόγηση) του έργου της σχολικής μονάδας.

Οι φήμες ότι η «αυτοαξιολόγηση» θα ήταν μια εσωτερική διαδικασία «αποτίμησης του εκπαιδευτικού έργου», «βελτίωσης και ανατροφοδότησης» του έργου της σχολικής μονάδας, έχουν πάει περίπατο. Τόσο ο «συλλογικός προγραμματισμός», οι «ομάδες δράσεις» όσο και η «έκθεση αποτίμησης» στο τέλος της σχολικής χρονιάς, αναρτώνται στην ιστοσελίδα του σχολείου, αλλά και στην ειδική ψηφιακή εφαρμογή του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), ανοίγοντας πόρτες και παράθυρα στην κατηγοριοποίηση του σχολείου και κατ’ επέκταση των μαθητών και εκπαιδευτικών του.

Κάθε αξιολογητής είναι ταυτόχρονα και αξιολογούμενος από τους ανωτέρους του, ώστε να επιτυγχάνεται ο απόλυτος ασφυκτικός έλεγχος στην εφαρμογή της κυρίαρχης πολιτικής.

Οι Συντονιστές Εκπαιδευτικού Εργου Παιδαγωγικής Ευθύνης συντάσσουν, μέχρι τις 20 Ιουλίου κάθε έτους, Εκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης για κάθε σχολική μονάδα ευθύνης τους στην ψηφιακή εφαρμογή του ΙΕΠ, αλλά και Εκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης για το σύνολο των σχολικών μονάδων ευθύνης τους, το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουλίου κάθε έτους.

Στη συνέχεια, τη σκυτάλη αναλαμβάνει το ΠΕΚΕΣ. Αφού λάβει υπόψη τις ετήσιες Εκθέσεις Εσωτερικής Αξιολόγησης των σχολικών μονάδων καθώς και τις Εκθέσεις των ΣΕΕ για τα σχολεία ευθύνης τους, συντάσσει, στην ψηφιακή εφαρμογή του ΙΕΠ, Εκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης των σχολικών μονάδων ευθύνης του, το αργότερο μέχρι τις 31 Αυγούστου κάθε έτους.

Στην κεφαλή της αξιολογικής πυραμίδας τίθεται η αναβαθμισμένη (από τους συριζαίους) «ανεξάρτητη», υποτίθεται, Αρχή της ΑΔΙΠΠΔΕ (Αρχή Διασφάλισης της Ποιότητας στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση).

Η οποία συντάσσει ετήσια Εκθεση, εστιάζοντας σε γενικές παρατηρήσεις, αναφορικά με τα επιτεύγματα, τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις τάσεις, όπως αυτές προκύπτουν από τις Εκθέσεις Εξωτερικής Αξιολόγησης των ΠΕΚΕΣ και εισηγείται προς τον υπουργό Παιδείας τρόπους βελτίωσης και αποτελεσματικότερης οργάνωσης των διαδικασιών του Συλλογικού Προγραμματισμού και της Εσωτερικής και Εξωτερικής αξιολόγησης των σχολικών μονάδων.

Μητσοτάκης και Κεραμέως επείγονται να τα περάσουν όλα άμεσα, αρχής γενομένης από τον Φλεβάρη. Ειδικά για φέτος, που η σχολική χρονιά έχει ήδη διανύσει πάνω από το μισό χρόνο, δεν θα εφαρμοστεί ο «συλλογικός προγραμματισμός», θα εφαρμοστούν όμως διά ροπάλου (αυτό ελπίζουν) οι διαδικασίες εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης. Εκεί στο Μαξίμου και στο Μαρούσι δεν έχουν καμιά τσίπα. Εχουν πετάξει κάθε μάσκα και επιζητούν να εφαρμόσουν την αξιολόγηση ακόμη και αν η μισή και πάνω χρονιά διανύθηκε με καθεστώς τηλεκπαίδευσης!

Γιούλα Γκεσούλη

ΚΟΝΤΡΑ